علت و درمان زانو (پا) پرانتزی بدون جراحی

بیماری زانو ضربدری و پرانتزی از بیماری های شایع در کودکان است.هنگامی که کودکی که دچار قوس پا است،می ایستد در حالی که پاهایش در کنار هم هستند، فضای مشخصی بین ساق پاها و زانوهای او وجود دارد. چنین چیزی می تواند ناشی از انحنای یک یا هر دو پا به سمت بیرون باشد. غالبا با راه رفتن کودک این ظاهر قوسی پاها بزرگنمایی می شود. در بسیاری از موارد قوس پا، کودک اضافه وزن قابل توجهی دارد. با همه این ها قوس پا در نوجوانان زیاد شایع نیست.  ژنوواروم، زانوی درون گرد، زانو پرانتزی یا پاکمانی ( واروس بیش از حد ) اختلال در مفصل زانو است که در آن زانو ها از هم فاصله زیادی می گیرند.

علائم و نشانه ها

6

علائم زانوی پرانتزی درکودکان مشهود نیست و عموما هیچ علائمی ندارند. بزرگسالان با وارد کردن فشار بیش از حد بر مفصل زانو در داخل زانوی خود احساس درد می کند. همچنین با کشیدگی تاندون در قسمت خارجی زانو نیز احساس درد می کنند.

علت

بسیاری از نوزادان با توجه به وضعیت قرار گیری در رحم با پا پرانتزی به دنیا می آیند. معمولا، مشکل زانوی پرانتزی جای هیچ گونه نگرانی ندارد و وقتی کودک بزرگتر شد، پرانتزی بودن پا برطرف می شود. از دیگر علل پا پرانتزی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • بیماری بلانت: در بیماری بلانت، استخوان های ساق پای کودک به صورت غیرعادی رشد می کنند و انحنایی زیر زانوها بوجود می آید. وقتی کودک شروع به راه رفتن می کند، خمیدگی پاها شدت پیدا می کند. علائم زانو پرانتزی از ابتدای شروع آن مشخص است، اما در بعضی از موارد، علائم بیماری تا زمانی که کودک به دوره نوجوانی نرسیده باشد قابل مشاهده نیست. با گذشت زمان، زانوی پرانتزی منجر به بروز مشکلات مفصلی در زانوها می شود. بیماری بلانت در بین زنان شایع تر است. کودکان چاق بیشتر در معرض ابتلا به پای پرانتزی در کودکان قرار دارند، زیرا زودتر شروع به راه رفتن می کند. بر طبق مطالعات، کودکان باید بین ماه 11 ام تا چهاردم زندگی خود راه رفتن را شروع کنند. این بیماری تیبیا وارا نیز نامیده می شود.
  • نرمی استخوان: دیگر علل زانو پرانتزی نرمی استخوان است که یک بیماری ای است که ناشی از فقر ویتامین دی در بلند مدت است. این بیماری باعث نرمی و ضعیف شدن استخوان ها و پرانتزی شدن پاها می شود.
  • بیماری پاژه: این بیماری اثری منفی بر شکست و بازسازی استخوان ها دارد. در نتیجه، بازسازی استخوان ها به خوبی صورت نمی گیرد. با گذشت زمان، این مساله منجر به زانوی پرانتزی و مشکلات مفصلی دیگر می شود. بیماری پاژه در بین سالخوردگان شایع تر است و به خوبی می توان آن را با تشخیص و درمان اولیه مدیریت کرد.
  • سندرم آکندروپلازی:شایع ترین نوع کوتاه بودن قد مادرزادی ناشی از بیماری ای است که سندرم آكندروپلازي نامیده می شود. این بیماری  اختلال رشد استخوان است که با گذشت زمان منجر به پای پرانتزی می شود.

سایر علت زانو پرانتزی شامل موارد زیر می شود:

  • شکستگی استخوانی که به درستی درمان نمی شود
  • رشد غیرمعمول استخوان ها یا بی قوارگی استخوان
  • مسمومیت با سرب
  • مسمومیت با فلوراید

بدشکلی ناشی از آرتریتی است که داخل زانو را بیشتر از قسمت خارجی آن تحت تاثیر قرار می دهد. این مساله باعث فرسایش عضروف داخلی مفصلی و استخوان می شود. این مشکل همچنین زمانی بوجود می آید که شکستگی استخوان با خمیدگی خارجی بهبود پیدا می کند. آسیب دیدگی صفحه رشد مفصل زانوی کودک، مخصوصا در داخل، منجر به رشد نامتوازن استخوان می شود. این مساله باعث پرانتزی شدن پا می شود. پای پرانتزی به بیماری نرمی استخوان نیز مرتبط است. نرمی استخوان یکی از بیماری استخوان در دوران کودکی است که ناشی از کمبود ویتامین دی در رژیم غذایی است.

تشخیص

به تشخیص بالینی و تصویربرداری با اشعه ایکس نیازی نیست. تشخیص زانو پرانتزی در کودکان با مشاهده نکات زیر صورت می گیرد:

  1. کاسه زانو به سمت جلو کشیده شده است
  2. استخوان ران به سمت بیرون کشیده شده است
  3. چرخش داخلی استخوان درشت نی باعث توقف چرخش استخوان ران می شود
  4. پا به  دلیل چرخش استخوان درشت نی به سمت داخل کشیده می شود

برای سنجش میزان زانوی پرانتزی به صورت زیر عمل می شود:

  1. کودک با لمس قوزک داخلی می ایستد
  2. فاصله بین کوندیل داخلی فمور اندازه گیری می شود

زمان مراجعه به پزشک

در اغلب موارد، کودک شما احتمالا کاملا نرمال است و مشکل پای پرانتزی در کوتاه مدت برطرف می شود. در صورتی که در مورد این مشکل ابراز نگرانی می کنید، کودک خود را نزد پزشک ببرید تا پزشک نحوه راه رفتن او را بررسی کند. در صورتی که دلیلی برای نگرانی وجود داشته باشد، پزشک متوجه آن می شود.

  • اغلب کودکان تا سن سه سالگی از بیماری زانوی پرانتزی رهایی پیدا می کند. در صورتی که کودک هنوز در این سن از مشکل رنج می برد، زمان آن می رسد که بار دیگر به پزشک مراجعه کنید.
  • در صورتی که این مشکل یک طرف پای شما را تحت تاثیر قرار می دهد یا با گذشت زمان بجای بهتر شدن، شدت پیدا می کند، زمان آن رسیده که به پزشک مراجعه کنید.

به طور خلاصه، زمان های مراجعه به پزشک برای مشکل پرانتزی شدن پای شما شامل موارد زیر می شود:

  • کودک شما دو ساله است و وضعیت زانوی پرانتزی وی در حال بدتر شدن است
  • یک پا بیشتر از پای دیگر پرانتزی می شود
  • انگشتان پای کودک در حین راه رفتن به سمت داخل کشیده می شود(به این مشکل اغلب چرخش پنجه پا به داخل گفته می شود).
  • قد کودک شما با توجه به سنش کوتاه است، نمی تواند به راحتی راه برود، نمی تواند به راحتی صاف بایستد.
  • زاویه زانوها یا پاها منجر به درد پا در کودکان وبروز مشکل درحین راه رفتن می شود.
  • مطابق معمول، در صورتی که در مورد نحوه راه رفتن نوزاد خود نگران هستید، به پزشک مراجعه کنید. همیشه ایمن بودن از نگران بودن بهتر است.

درمان

برای بسیاری از نوزادان هیچ روشی به منظور درمان زانو پرانتزی ضروری نیست، زیرا پای پرانتزی به خودی خود برطرف می شود. در طول دوره کودکی، برای جلوگیری از نرمی استخوان از مصرف ویتامین دی کافی مطمئن شوید. در صورت نیاز، عمل های ترمیمی برای درمان زانوی پرانتزی نیز می توانند انجام بگیرند. فرد باید پس از عمل از بریس یا گچ گرفتن پا، استفاده کند.

بریس

1

از بریس پا یا وسایل مشابه استفاده کند. در طول دوره ای که نوزاد  تازه راه افتاده است و اوایل کودکی، پزشک استفاده از بریس پا، کفش اصلاحی و گچ گرفتن را توصیه می کند. این ابزار برای بعضی از کودکان موثر هستند، اما برای همه جواب نمی دهند. با این حال، بستن بریس و ابزارهای مشابه برای نوجوانان و بیماران مبتلا به این بیماری جواب می دهد. بریس های شبانه کمک می کنند تا پاهای خود را به آهستگی در وضعیت صاف تری قرار دهید. پای پرانتزی ناشی از یک بیماری را نمی توان تا زمان درمان خود بیماری به طور کامل اصلاح کرد.

ارتوپدی فنی مرکز جامع توانبخشی امید برای ارزیابی اختلالات راه رفتن کودکان شامل چرخش پا به داخل-راه رفتن روی پنجه کودکان-کف پای صاف –زانو ضربدری و زانو پرانتزی و همچنین انحرافات ستون فقرات شامل انحرافات جانبی یا اسکولیوزیس و انجرافات قدامی یا کایفوزیس در کودکان و نوجوانان و گودی کمر زیاد در بزرگسالان با بهره گیری از آزمایشگاه بیومکانیک خود که شامل اسکنر فشاری کف پا و اسکنر سه بعدی ستون فقرات و نیز سیستم آنالیز حرکت می باشد مراجعین را مورد ارزیابی دقیق بیومکانیک قرار می دهد و در صورت نیاز طراحی و ساخت وسایل کمکی را نیز با استفاده از دستگاههای تراش کامپیوتری صورت خواهد داد .

مرکز ارتوپدی فنی امید برای ارزیابی مشکلات پای کودکان از جمله زانوی ضربدی، زانوی پرانتزی، راه رفتن روی پنجه، چرخش پا به داخل با استفاده از اسکن فشاری کف پا، اسکنر سه بعدی ستون فقرات و نیز سیستم آنالیز حرکت می باشد مراجعین را مورد ارزیابی دقیق بیومکانیک قرار می دهد و در صورت نیاز  اقدام به طراحی و ساخت وسایل کمکی مانند بریس، ارتز و کفش طبی سفارشی می کنند.

حرکات اصلاحی

در ادامه حرکات و تمرین های ورزشی مناسب برای بیماران مبتلا به زانوی پرانتزی ذکر شده است. بهتر است قبل از انجام این حرکات اصلاحی زانوی پرانتزی با پزشک و یا فیزیوتراپ مشورت کنید.

تمرین 1:

2

  • یک دست خود را جلوی بدن خود بگیرید تا تعادل خود را حفظ کنید و دست دیگری را برای محافظت از سر در حین دراز کشیدن در زیر آن قرار دهید. یک پا را روی پای دیگر قرار دهید بطوریکه کف پا روی زمین باشد و پای دیگر را صاف کنید(مطابق تصویر زیر) و بدن خود را روی زمین متعادل کنید.
  • پای خود را که در راستای دست محافظت کننده از سر خود قرار دهد بالا بیاورید (در حین حرکت دادن پای خود به سمت بالا، عمل دم را انجام دهید)

3

وقتی این کار را انجام می دهید، از سریع بالا آوردن پا به منظور هر چه سریع تر انجام دادن این حرکت خوداری کنید و در عوض این حرکت را به اهستگی و در عرض سه ثانیه انجام دهید.

تمرین 2:

  • بنشینید، کمر خود را صاف کنید، پاهای خود را یک در وضعیت پروانه ای به یکدیگر متصل کنید (مطابق تصویر زیر).

4

  • یک پای خود را جلوی بدن خود قرار دهید، آن را به طور کامل به طرف خارج بکشید، پای مخالف خود را به سمت ناحیه کشاله ران بکشید (مانند تصویر زیر).

5

ویتامین دی

بر طبق مطالعات، پای پرانتزی همچنین ناشی از فقر ویتامین دی است. از این رو، مکمل ویتامین دی را به عنوان بخشی از برنامه درمانی برای درمان پای پرانتزی اضافه کنید. مصرف روزانه 400 تا 1000 واحد ویتامین دی برای کودکان تا سن یک سالگی و 1500 تا 2000 واحد ویتامین دی برای بزرگسالان توصیه می شوید.

پیشگیری

  • اقداماتی که برای پیشگیری از زانوی پرانتزی می توان انجام دادشامل پرهیز از علت های مشکل از قبیل موارد زیر است:
  • درمان نامناسب شکستگی که با ترمیم مناسب شکستگی استخوان می توان از آن جلوگیری کرد.
  • آرتریت که گاهی اوقات با پرهیز از استفاده بیش از حد و جلوگیری از وارد شدن آسیب به مفاصل قابل پیشگیری است
  • نرمی استخوان در دوران کودکی که اغلب ناشی از کمبود جذب نور خورشید یا جذب ویتامین دی
  • آسیب به صفحات رشد زانو

درمان نشدن این مشکل منجر به بدشکلی تدریجی پاها و بروز آرتریت در داخل زانو می باشد. زانوی پرانتزی مشکلی است که در صورت تشخیص به موقع آن، به راحتی درمان می شود. بنابراین در صورت مشاهده علائم ذکر شده در مقاله، برای حصول اطمینان از سلامت فرزند خود به پزشک مراجعه کنید.