در یک زانوی عادی و سالم، کشکک در حفرهای که در پایین فیمور قرار دارد (استخوان ران) واقع شده است. انحراف زانو زمانی ایجاد میشود که کشکک زانو به طور کامل از محل طبیعی و عادی خود خارج شود.
وقتی این اتفاق رخ میدهد، عضلات و رباطها در داخل زانو با بیش از حد کشیده شدن مواجه میشوند و صدمه میبینند.
انحراف یا درز زانو به معنای جدا شدن یا خروج بخشی از کشکک زانو از محل خود است.
علل انحراف زانو چیست؟
انحراف زانو اغلب به دلیل ضربات ناگهانی ناشی از تصادفات، مانند چرخش یا ضربه، اتفاق میافتد. اما عوامل مختلفی وجود دارند که میتوانند منجر به ابتلا به انحراف زانو شوند. این عوامل شامل سوابق انحراف زانو یا دررفتگی جزئی زانو، شل شدن یا دررفتگی مفصل پاتلافیمورلا، کاهش سطح حفره فیمورال، ضعف عضلات چهار سر ران داخلی، سفت شدن رتیناکولوم جانبی، باند ایلیوتیبیال، فلکسورهای ران، واستوس جانبی و عضلات دو سر فیموریس میباشند.
انحراف زانو یکی از شایعترین آسیبهای ورزشی در بین نوجوانان و ورزشکاران است. در این نوع آسیب، استخوان ران (فیمور) به سمت داخل چرخش میکند در حالی که کف پا به زمین نزدیک است و زانو خم میشود.
علائم انحراف زانو چیست؟
علائم عبارتند از:
- بیمارانی که دچار انحراف زانو شدهاند بیان داشتهاند که احساس میکنند زانوی آنها در رفته است. ممکن است زانوی آنها دوباره خود به خود جا بیفتد یا ممکن است برای جا انداختن آن به کمک پزشک نیاز داشته باشند.
- جابجایی قابل مشاهده کشکک زانو (غالباً به سمت خارج از زانو)
- درد به خصوص در زمان انجام فعالیتهایی که باعث وارد آمدن فشار بر زانو میشوند و فعالیتهایی که در آنها زانو در حالت صاف فعال است.
- تورم و شل شدن کشکک زانو
- حساسیت به درد در اطراف کشکک زانو
- احساس بیثباتی یا خالی کردن زانو هنگامی که وزن روی آن است.
- ضعف عضلات چهار سر ران
انحراف زانو چگونه تشخیص داده میشود؟
در معاینه، متخصص فیزیوتراپی یا پزشک، علائم انحراف زانو و همچنین عضلات و رباطهای مرتبط با آن را که آسیب دیدهاند بررسی میکند.
عکسبرداری به وسیله اشعه ایکس، اولتراسوند یا ام آر آی نیز ممکن است برای تأیید تشخیص یا تعیین ساختارهای آسیبدیده در اطراف کشکک زانو یا سطح مفصل کشکک زانو انجام شوند.
درمان انحراف کشکک زانو
جا انداختن کشکک زانو
درمانهای اولیه شامل جا انداختن کشکک زانو میشود که فقط باید توسط متخصص انجام شود البته اگر زانو خود به خود جا نیفتد.
فیزیوتراپی
بیشتر بیماران مبتلا به انحراف کشکک زانو چند ساعت پس جا انداختن کشکک زانو احساس بهبودی میکنند. به هر حال، توانبخشی شما ممکن است حداقل 8 تا 12 هفته طول بکشد و زانوی شما به طور کامل بهبود یابد و احتمال انحراف دوباره آن کاهش یابد.
اقدامات فیزیوتراپی با اهداف زیر انجام میشود:
- کاهش درد و التهاب
- محافظت از کشکک زانو با باندپیچی کردن آن یا استفاده از بریسهای زانو
- بهبود دامنه حرکتی مفصل
- تقویت زانو به خصوص با تقویت عضلات چهار سر ران
- تقویت اندام تحتانی: ساقهای پا، عضلات ران و لگن
- بهبود پاتلافیمورال (کشکک زانو)
- بهبودی عضلات و طول رتیناکولوم
- بهبودی پروپریوسپشن، چالاکی و تعادل
- بهبود عملکرد حرکتی زانو در هنگام راه رفتن، دویدن، زانو زدن، پرش کردن و فرود آمدن
- کاهش احتمال انحراف دوباره زانو
تمرینات ورزشی برای انحراف زانو
کشکک زانو عضلات چهار سر ران را از طریق تاندون و رباط به استخوان ساق پا متصل میکند. در انتهای استخوان ران شما یک حفره وجود دارد که برای حرکت کشکک زانو طراحی شده است. وقتی تاندونی که کشکک زانو را در جای خود نگه داشته است از حفره فیمورال خارج میشود، زانو دچار انحراف میشود. علائم این عارضه عبارتند از تورم فوری، درد شدن و بیثباتی مفصل. تمرینات ورزشی برای تقویت ران به توانبخشی زانوی آسیب دیده کمک میکند.
دوچرخه سواری
استفاده از دوچرخه ثابت بعد از دررفتگی کشکک زانو، یک روش مؤثر برای بازیابی دامنه حرکتی مفصل آسیب دیده است. همچنین، دوچرخه سواری به تقویت عضلات چهار سر ران نیز کمک میکند. برای انجام این تمرین، زمانی که شما قادر به حرکت دادن مفصل خود بدون درد هستید، سه بار در روز و هر بار به مدت پنج دقیقه دوچرخه سواری کنید. پس از بهبود زانو، میتوانید زمان دوچرخه سواری را افزایش داده و در هر مرتبه به مدت 30 دقیقه رکاب بزنید.
انقباض ایزومتریک عضلات چهار سر ران
انجام تمرینات ایزومتریک برای توانبخشی و تقویت عضلات بدون وارد آمدن فشار بیجا به مفاصل، ضروری است. انقباض ایزومتریک عضلات چهار سر ران، به شما اجازه میدهد تا بتوانید قدرت عضلات چهار سر ران را بدون کشیده شدن زانوی آسیب دیده تقویت کنید. برای انجام این تمرین، پای آسیب دیده خود را در جلوی خود دراز کردهاید و روی زمین بنشینید. انگشتان پای خود را رو به بالا قرار دهید و عضلات چهار سر ران خود را منقبض کنید. حالت انقباض را به مدت 5 ثانیه حفظ کنید و سپس عضلات را شل کنید. این تمرین را چندین مرتبه در روز و هر بار به تعداد 5 مرتبه تکرار کنید. برای اطلاعات بیشتر درباره تمرینات ایزومتریک و توصیههای فیتنس ورزشی، میتوانید به وب سایت مربوطه مراجعه کنید.
انقباض عضلات چهار سر ران با استفاده از حوله
زمانی که توانستید عضلات چهار سر ران خود را بدون درد منقبض کنید، با قرار دادن یک حوله تاشده در زیر پا، شدت تمرین را افزایش دهید. حوله را به گونه در زیر زانوی خود قرار دهید که زانوی شما حدود 8 سانتیمتر بالاتر قرار گیرد. در حالی که نوک انگشتان پای شما رو به بالا است، پای خود را از روی سطح زمین بلند کنید تا پای شما صاف شده و عضلات چهار سر ران شما منقبض شود.
این حالت انقباض را به اندازه یک شماره حفظ کنید و سپس پشت پای خود را روی زمین قرار دهید. این حرکت را چندین مرتبه در روز و هر مرتبه به تعداد 5 دفعه تکرار کنید.
کشش یا اکستنشن پا
تقویت عضلات چهار سر ران با اکستنشن پا را فقط میتوانید پس از این که قادر به انجام تمرینات کشش عضلات چهار سر ران با استفاده از حوله و بدون درد شدید انجام دهید. روی یک صندلی یا لبه یک میز بنشینید به طوری که پاهای شما آزادانه به سمت زمین آویزان باشد. عضلات چهار سر ران خود را برای تقویت پاها، منقبض کنید. زمانی که پای خود را بالا آوردید مکث کنید و سپس با کنترل پای خود را پایین ببرید. این تمرین 5 مرتبه در روز و هر مرتبه بین 5 تا 10 مرتبه تکرار کنید.
کشش عضلات چهار سر ران
این تمرین کششی برای عضلات چهار سر ران باید پس از انجام تمرینهای عادی اجرا شود. در کنار یک دیوار بایستید و یک دست خود را برای حفظ تعادل به دیوار تکیه دهید. وزن خود را روی پای سالم خود قرار دهید و پاشنه پای آسیب دیده خود را در حالی که زانوی خود را خم کردهاید بلند کنید. مچ پای خود را در دست گرفته و به آرامی آن را از پشت به سمت باسن خود بکشید تا کشش را در جلوی ران خود احساس کنید. این حالت کشش را به مدت 15 ثانیه حفظ کنید و سپس عضلات خود را شل کنید. این تمرین را دوباره تکرار کنید.
عمل جراحی
بیشتر بیماران مبتلا به انحراف زانو با کمک اقدامات درمانی اولیه بهبود مییابند. در برخی موارد نیز که نیاز به ترمیم زیاد استخوان باشد یا آسیبدیدگی رباط باعث انحراف زانو شده باشد ممکن است مجبور به انجام عمل جراحی شوید. برای تعیین احتمال آسیبدیدگی کوندورال (سطح مفصل) باید ام آر آی انجم شود.
توانبخشی پس از عمل جراحی
توانبخشی بعد از عمل جراحی یکی از اقدامات حیاتی است که باید انجام شود، اما متاسفانه هنوز در بسیاری از موارد این موضوع نادیده گرفته میشود. بازسازی عضلات و بازیابی عملکرد بسیار حیاتی است به منظور جلوگیری از احتمال انحراف دوباره زانو.
اگر توصیههای متخصصین تجربهکرده در زمینه پزشکی ورزشی را رعایت کنید، نتایج موفقتر و سریعتری خواهید داشت.
توانبخشی بعد از عمل جراحی باید بر روی بازیابی دامنه کامل حرکتی، تقویت و استحکام تمرکز کند. شما باید توانایی تعادل، پروپریوسپشن و چالاکی خود را بر اساس نیازهای ورزشی یا عملکردی خود بهبود بخشید.
متخصصان پزشکی ورزشی دارای تخصص و تجربه لازم در این زمینه هستند. ما پیشنهاد میکنیم که برای مشاوره در مورد هر مسئلهای با آنها تماس بگیرید.
چگونه میتوان از ابتلای دوباره به انحراف زانو پیشگیری کرد؟
پس از ابتلا به اولین انحراف زانو، اگر اقدامات فیزیوتراپی را انجام ندهید یا به اندازه کافی تحت درمان فیزیوتراپی قرار نگیرید، احتمال ابتلا به این مشکل دوباره تا 50% افزایش مییابد. احتمال آسیبدیدگی مجدد پس از هر بار انحراف زانو به طور چشمگیری افزایش مییابد.
بنابراین، باید با یک متخصص فیزیوتراپی در مورد آسیبدیدگی خود صحبت کنید. آنها بهترین روشهای درمانی را به شما ارائه میدهند و برنامه توانبخشی مناسبی که به شما کمک میکند احتمال ابتلا به مشکلات زانو در آینده را کاهش دهد، برای شما طراحی میکنند.
بازگشت به میادین ورزشی با انحراف زانو
ورزشکاران عموماً پس از بهبود از آسیب زانو، معمولاً مشکل خاصی نخواهند داشت. این امر به دلیل افزایش استحکام و ثبات در اطراف کشکک زانو و همچنین تقویت مجدد و بازیابی تعادل پس از آسیب میباشد. یک متخصص فیزیوتراپی یک برنامه تمرین فردی را طراحی خواهد کرد تا به شما کمک کند تا به سطح عملکرد قبلی خود برگردید.