انواع دست مصنوعی(پروتز دست) و نحوه عملکرد آن

در سال‌های اخیر، پیشرفت‌های چشمگیری در زمینه پروتز دست حاصل شده است. فناوری‌های نوینی مانند چاپ سه‌بعدی، اتصال مستقیم به اعصاب و سیستم‌های فیدبک حسی به پروتزهای دست امکان داده‌اند تا عملکردی نزدیک به دست‌های طبیعی داشته باشند. این نوآوری‌ها موجب بهبود شخصی‌سازی پروتز و افزایش کارایی و راحتی استفاده از آن شده‌اند.

از بین رفتن بازو یا دست به معنای از بین رفتن استقلال فردی نیست. هزاران نفر در سراسر جهان به علت تصادف، بروز عفونت، سرطان یا نوروپاتی دیابتی بخشی از دست خود و یا به طور کامل این عضو را از دست می‌دهند. پروتز دست به بهبود عملکرد و توانایی حرکتی عضو قطع شده کمک خواهد کرد و باعث بهبود اعتماد به نفس فرد آسیب دیده خواهد شد. افرادی که این عضو را از دست داده‌اند می‌توانند به کمک  دست مصنوعی بر این مشکل غلبه کنند و زندگی شاد و پر از کارآمدی را داشته باشند.

دست مصنوعی چیست؟ 

دست مصنوعی به ابزاری گفته می‌شود که با هدف کمک به افرادی که دست آن‌ها به طور کامل یا جزئی از بین رفته است طراحی شده تا عملکرد و ظاهر دست آن‌ها بهبود پیدا کند. دست مصنوعی یک جایگزین مناسب برای اندام قطع شده است و به لحاظ زیبایی نیز باعث بهبود حال آن‌ها خواهد شد. پروتزهای مصنوعی الکتریکی با قابلیت‌های بیشتری همراه هستند و انگشتان آن‌ها به نحوی طراحی شده است که توانایی حرکت کردن را دارد.

انواع دست مصنوعی چیست و چگونه کار می‌کنند؟ 

پروتز دست بر اساس نیاز و بودجه فرد متقاضی طراحی و ساخته می‌شود. استفاده از دست مصنوعی به افراد کمک می‌کند تا به اهداف خود، از جمله زیبایی و عملکردی، دست یابند. افرادی که انگشت یا دست خود را از دست داده‌اند، از پروتز مصنوعی برای انجام کارها یا فعالیت‌های جسمانی خود استفاده می‌کنند و برای انجام فعالیت‌های اجتماعی از پروتز دیگری بهره می‌برند. پروتز‌های الکتریکی دست و انگشت، عملکرد خوبی دارند و برای افرادی که می‌خواهند عملکرد دست خود را بهبود بخشند، طراحی شده‌اند. پروتز دست و انگشت که با قدرت بدن کار می‌کنند، یک انتخاب عالی برای افرادی است که به انجام امور کاری یا فعالیت جسمانی سنگین می‌پردازند. به علاوه، پروتز دست و انگشت سیلیکونی برای افرادی که فعالیت جسمانی سبکی دارند، مناسب است و ظاهری طبیعی‌تر دارد که با رنگ و ساختار پوست مطابقت دارد.

پروتز الکتریکی دست و انگشت

پروتزهای مایوالکتریک برای افرادی که یک دست یا چند انگشت خود را از دست داده‌اند طراحی شده‌اند و برای آن‌ها در دسترس هستند. این نوع پروتزها برای افرادی با فعالیت جسمانی و کاری سبک تا متوسط مناسب است. افرادی که قسمتی از دست خود را از دست داده‌اند و می‌خواهند کنترل انگشتان خود را به دست بیاورند، می‌توانند از پروتز مایوالکتریک استفاده کنند. این نوع پروتز شباهت زیادی به دست و بازوی طبیعی دارد و به عنوان جایگزین مناسبی برای اندام قطع شده شناخته می‌شود. پروتزهای مایوالکتریک نیازی به بند مخصوص ندارند و با استفاده از امواج الکتریکی، عضو باقیمانده و اعصاب آن به خوبی کنترل می‌شوند.

با این حال، یکی از مشکلات این نوع پروتزها، هزینه بالای آن‌ها و نیاز به شارژ باتری است. همچنین، زمان زیادی نیاز است تا بیمار بتواند با این وسیله آشنایی کامل پیدا کند و سازگاری‌های لازم را ایجاد کند.

پروتز دست و انگشت مصنوعی که به کمک انرژی بدن کار می‌کنند

پروتز مصنوعی دست و انگشت که به کمک انرژی بدن کار می‌کنند قوی ترین و بادوام ترین پروتزها برای دست و انگشت شست قطع شده محسوب می‌شوند‌. شرکت‌های مختلفی به تولید پروتزهای متفاوتی برای انواع دست و انگشت قطع شده می‌پردازند تا بتوانند به قربانیان حوادث مختلف کمک کنند.

در برخی مراکز تخصصی، از فناوری چاپ سه‌بعدی برای طراحی و ساخت پروتزهای دقیق و متناسب با ساختار فیزیکی فرد استفاده می‌شود. این روش امکان شخصی‌سازی کامل پروتز را فراهم کرده و همزمان می‌تواند هزینه‌ها را کاهش داده و کیفیت نهایی پروتز را ارتقا دهد.

انگشت مصنوعی که به کمک سیم مخصوص کار می‌کند 

این نوع پروتز انگشت مصنوعی به کمک سیم‌های نایلونی کنترل می‌شود و توسط یک بند مخصوص به دور مچ متصل می‌شوند. هنگامی ‌که شما انگشت یا مچ دست خود را بچرخانید انگشت مصنوعی خم می‌شود. در صورتی که شما به قدرت و پایداری بیشتر پروتز نیاز داشته باشید متخصص ساخت پروتز مصنوعی اقدام به ساخت پروتز دست توسط تیتانیوم خواهد کرد.

انگشت‌های بیومکانیکی 

شرکت‌های ساخت دست مصنوعی به تولید پروتزهای مختلف انگشت قطع شده می‌پردازند تا شما بتوانید دوباره قدرت انگشتان خود و چالاکی آن‌ها را به دست بیاورید و طول انگشت قطع شده با انگشتان باقیمانده مطابقت پیدا کند. در صورتی که قسمتی از انگشت باقی مانده باشد از آن برای کنترل حرکات چرخشی انگشت مصنوعی استفاده خواهد شد و شما می‌توانید از ابزار و وسایل مختلف مخصوص باغبانی یا تعمیر ماشین آلات را به خوبی بردارید، به انجام امور کاری و روزمره خود بپردازید یا به راحتی فنجان قهوه خود را بردارید. این نوع پروتزهای مصنوعی به شما کمک می‌کنند پس از جراحی قطع عضو بتوانید به زندگی عادی خود برگردید.

انگشت و شست  متحرک 

این نوع پروتزها یکی از گزینه هایی هستند که در اختیار افرادی که دچار قطع عضو شده‌اند قرار دارند. این نوع پروتزها برای انگشتی که به طور کامل یا به صورت جزئی قطع شده است کاربرد دارند و از تیتانیوم که قدرت و مقاومت بالایی دارد ساخته شده‌اند. این نوع پروتز به شما اجازه می‌دهد با لمس یک دکمه به سازگار کردن آن با وضعیتی که انتظار دارید بپردازید یا به صورت دستی به قفل کردن اتصالات آن بپردازید تا بتوانید کارایی آن را افزایش دهید. استفاده از این نوع پروتزها به شما کمک می‌کند به راحتی اشیا مختلف را بردارید یا آن‌ها را در جای خود قرار دهید.

پروتز منفعل کارکردی دست 

پروتز منفعل کارکردی دست دارای قطعات متمرکز نیست اما می‌توان از آن برای حمل کردن، کشیدن، هل دادن و ثابت کردن اشیا استفاده کرد. این نوع پروتز با تهیه قالب از دست دیگر ساخته می‌شود و با رنگ و ساختار پوست مطابقت دارد تا کمتر باعث جلب توجه شود. این نوع پروتز دست معمولا ساختار فلزی دارد و روکش آن از مواد سبک از قبیل سیلیکون یا کائوچو است. افرادی که دست یا انگشت آن‌ها به طور کامل از بین رفته است می‌توانند از این نون پروتز برای جایگزین کردن بخش آسیب دیده استفاده کنند.

محل عضو قطع شده: آیا مفصل نیز درگیر شده است؟

در پروتز دست قطع شده نیز باید همانند پروتز پای قطع شده بتوان محل عضوی که قطع شده است را مشخص کرد. محل عضو آسیب دیده به پزشک کمک می‌کند بفهمد چه تعداد مفصل درگیر شده است و قطع عضو دقیقا از کدام قسمت رخ داده است.

• قطع عضو از زیر آرنج به پروتزی نیاز دارد که ناحیه قطع شده را پوشش دهد یعنی شما به پروتز ساعد و دست نیاز خواهید داشت.
• قطع عضو که از قسمت بالای آرنج رخ می‌دهد به پروتزی نیاز دارد که از بالای آرنج را پوشش دهد. در این نوع قطع عضو یک مفصل مهم از بین رفته است که در حرکات دست و مچ نقش مهمی را ایفا می‌کنند

پروتز دست و بازو از چه قطعاتی ساخته شده است؟

اجرای اصلی پروتز دست شامل پروتز عضو قطع شده، سوکت، دست یا دستگاه عضو تحتانی، سیستم تعلیق و سیستم کنترل کننده است.

• پروتز دست مصنوعی دقیقا همانند پروتز پا از مواد مقاوم که وزن زیادی ندارند ساخته شده است.
• سوکت به متصل کردن پروتز به قسمت باقیمانده کمک خواهد کرد. به عبارت دیگر سوکت، قطعه‌ای است که با عضو باقیمانده تماس دارد تا تناسب خوبی بین آن‌ها ایجاد شود. از آنجایی که عدم تناسب سوکت باعث بروز درد و ناراحتی می‌شود متخصص ساخت پروتز اقدام به تهیه یک قالب مخصوص از دست بیمار خواهد کرد تا بتواند پروتز مخصوص او را طراحی کند.
• سیستم تعلیق، تناسب و ایمنی سوکت و عضو باقیمانده را بررسی می‌کند. برخی از این نوع سیستم‌ها عبارتند از: دستکش ارتجاعی، بند مخصوص، سوکت خود تعلیقی یا سوکت ساکشن
• اگرچه عضو باقیمانده توسط مغز و امواج عصبی کنترل می‌شود پروتز مصنوعی فاقد چنین قابلیتی است. سیستم کنترل در پروتز مصنوعی یا به صورت الکتریکی عمل می‌کند یا به کمک نیروی بدن. در پروتزهایی که با قدرت بدن کار می‌کنند دست توسط کابل و بند مخصوص به حرکت در می‌آید( توسط شانه چپ حرکت می‌کند). پروتزهای مایوالکتریک نیز از طریق الکترودها کار خود را انجام می‌دهند.

اکنون که شما توانستید اجزای اصلی پروتز دست را بشناسید بهتر می‌توانید با عملکرد آن آشنا شوید و به این نتیجه می‌رسید که سازگاری پیدا کردن با پروتز مستلزم صرف زمان و آموزش است. به خاطر داشته باشید که عضو باقیمانده باید به خوبی بهبود پیدا کند سپس برای طراحی و ساخت پروتز به پزشک مراجعه کنید.

پس از نصب پروتز، برنامه‌های بازتوانی و مشاوره روانشناختی نقش حیاتی در سازگاری و بهبود عملکرد بیمار دارند. تمرینات کاردرمانی و حمایت‌های روانی به بیمار کمک می‌کند تا سریع‌تر با پروتز جدید آشنا شده و به زندگی روزمره خود بازگردد.

عملکرد دست مصنوعی الکتریکی 

پروتزهای مایوالکتریک به طور مستقیم توسط امواج مغز کنترل می‌شوند. پروتزهای آینده قادر خواهند بود به امواج دریافتی پاسخ دهند و امواجی را به مغز ارسال کنند. پیشرفت‌های دیگر از قبیل پوست الکتریکی که در این پروتزها مورد استفاده قرار می‌گیرد به افرادی که از آن‌ها استفاده می‌کنند کمک می‌کند تا درد یا لمس شدن پوست خود را احساس کنند. اگر شما یا یکی از اعضای خانواده یا دوستانتان دچار قطع عضو شده است و به پروتز دست یا دست مصنوعی فکر می‌کنید، باید به متخصص ساخت پروتز مراجعه کنید تا عضو باقیمانده را بررسی کند و اقدامات لازم را برای طراحی و ساخت پروتز دست انجام دهد. آشنایی با نحوه عملکرد دست و انگشت دست به شما کمک می‌کند تا موضوع استفاده از پروتز دست و انگشت را بهتر درک کنید.

پس از استفاده از پروتز دست چه اتفاقی رخ خواهد داد؟ 

با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در فناوری‌های پروتز، همچنان چالش‌هایی مانند هزینه‌های بالا، زمان طولانی سازگاری و محدودیت‌های فناوری وجود دارد. پژوهش‌های جاری در زمینه استفاده از مواد نوین، هوش مصنوعی و اتصال مستقیم به اعصاب نویدبخش ارائه پروتزهایی با عملکرد کاملاً طبیعی و حتی قابلیت حس هستند. این تحولات نویدبخش بهبود کیفیت زندگی بیماران و افزایش استقلال آن‌ها در استفاده از پروتز می‌باشد.

بعد از استفاده از پروتز دست، کار درمانی و مراجعه به متخصص ساخت پروتز برای سازگاری بهتر پروتز بسیار مهم است. کار درمانی به شما کمک می‌کند تا نحوه استفاده از دست یا بازوی جدید را یاد بگیرید و به انجام امور روزمره خود بپردازید. همچنین، مراجعه به متخصص ساخت پروتز به شما اطمینان می‌دهد که پروتز به خوبی با عضو باقیمانده تناسب دارد و هیچ مشکلی نخواهید داشت.