شما میتوانید با رعایت چند مورد به بهترین نحو از پروتز مصنوعی خود مراقبت کنید. به خاطر داشته باشید که با مراجعه منظم به متخصص پروتز و استفاده صحیح از آن و همچنین نگهداری از پروتز در بهترین حالت ممکن میتوانید طول عمر پروتز خود را افزایش دهید. شما باید به طور صحیح از دستورالعملهای مرتبط با استفاده از پروتز و نکاتی که تیم پروتز به شما گوشزد میکند پیروی نمایید. در بخش زیر به نکاتی اشاره میکنیم که به شما برای مراقبت و نگهداری صحیح از پروتز کمک میکند.
مراقبت از پروتز
پروتز یا اندام مصنوعی که شما استفاده میکنید، با توجه به نیازهای خاص شما و استانداردهای رایج طراحی شده است. این پروتز معمولاً دارای ساختار پیچیدهای میباشد که اجزای مختلف آن، یک ساختار منحصر به فرد را تشکیل میدهند. هدف از طراحی این پروتزها، ایجاد سهولت و راحتی بیشتر برای بیماران است تا بتوانند امور روزمره خود را به راحتی انجام دهند. همچنین، بیماران باید از باید و نبایدهای مراقبت از پروتز مصنوعی خود پیروی کنند، تا پروتز در بهترین حالت ممکن حفظ شود و از بروز هرگونه مشکل مکانیکی جلوگیری شود.
پروتز خود را تمیز و خشک نگه دارید
تمیز نگه داشتن پروتز: شستشوی روزانه پروتز برای جلوگیری از تجمع آلودگی، عرق و باکتری بسیار اهمیت دارد. شما باید قسمت داخلی پروتز را با آب ولرم و صابون مناسب بشویید. همچنین، شستشوی نقاطی از سوکت که با پوست تماس دارد نیز حائز اهمیت است تا از ساییدگی پوست جلوگیری شود. حتماً از غوطه ور کردن کامل پروتز در آب خودداری کنید و پس از شستشو، آن را به طور کامل خشک کنید. معمولاً توصیه میشود پروتز را در هنگام شب بشویید تا تا فردا خشک شود.
برای پیشگیری از بروز بوی نامطبوع در پروتز، انتخاب جوراب یا روکشهای تخصصیِ ضدباکتریال و ضدتعریق اهمیت ویژهای دارد. این محصولات علاوه بر افزایش حس راحتی، به دلیل داشتن الیاف تنفسپذیر، از رشد باکتریها و ایجاد بوی ناخوشایند جلوگیری میکنند. توصیه میشود این جوراب یا روکشها را به صورت منظم شستشو داده و در فضای باز یا محیط خشککن مناسب، بهطور کامل خشک کنید.
از آسیب دیدگی پروتز توسط آب جلوگیری کنید
در صورتی که یک پروتز استاندارد درون آب یا آب نمک غوطه ور شود با گذر زمان دچار آسیب دیدگی خواهد شد. از شنا کردن، دوش گرفتن یا حمام رفتن با پروتز خود اجتناب کنید. در صورتی که شما به انجام فعالیتهای ورزشی در آب اشتغال دارید میتوانید با پزشک خود در خصوص پروتز ضد آب صحبت کنید.
به طور صحیح از پروتز مراقبت کنید
در مواردی که قصد استفاده از پروتز را ندارید باید به طور صحیح از آن مراقبت نمایید تا از وارد شدن ضربه به آن یا سایر انواع آسیب دیدگی جلوگیری شود. از قرار دادن پروتز در محیط بسیار گرم، در معرض نور آفتاب، نزدیک رادیاتور یا نزدیک فر اجتناب کنید. به هیچ عنوان خودتان به تنظیم پروتز با عضو باقیمانده نپردازید. در صورتی که پروتز شما لق شده است، عملکرد صحیحی ندارد و در هنگام استفاده از آن صدای غیر عادی به گوش میرسد ممکن است دچار درد و ناراحتی شوید که در چنین شرایطی ارتباط با متخصص پروتز کاملاً ضروری است.
اگر قصد سفر یا جابهجایی طولانیمدت دارید، بهتر است یک کیف یا جعبه محکم مخصوص برای پروتز خود تهیه کنید تا در برابر ضربه، فشار یا رطوبت محافظت شود. در فرودگاه یا ایستگاههای بازرسی، اطلاعات مرتبط با پروتز را برای مأموران توضیح دهید؛ بسیاری از مراکز امنیتی با پروتزهای مختلف آشنا هستند اما آگاهی از نوع پروتز میتواند روند بازرسی را تسهیل کند.
سوکت و بند پروتز
سوکت به قسمتی از عضو مصنوعی گفته میشود که با عضو باقیمانده تماس دارد. توجه کردن به نکاتی که در بخش زیر به آنها اشاره میکنیم در حفظ سلامت عضو باقی مانده، جلوگیری از بروز مشکلات پوستی و سایر مسائل مرتبط بسیار کمک کننده است:
- هر روز زمان کافی به تمیز کردن و بررسی پروتز و سوکت خود اختصاص دهید. عدم رعایت بهداشت و تمیز کردن سوکت و محفظه داخلی پروتز از جمله عوامل بسیار مهم در بروز مشکلات پوستی و عفونت پوست محسوب میشوند. متخصص پروتز نحوه تمیز کردن سوکت و سایر نقاط پروتز را به شما آموزش میدهد تا از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری گردد.
- هنگام استفاده کردن یا در آوردن پروتز کاملا دقت داشته باشید زیرا استفاده نامناسب از پروتز میتواند باعث بروز مشکلات مختلف شود. در صورتی که پروتز با عضو باقیمانده تناسب ندارد بهتر است به متخصص پروتز مراجعه نمایید.
- به هیچ عنوان به جدا کردن یا برش دادن نقاط مختلف پروتز و تنظیم آن با عضو باقیمانده نپردازید زیرا این امر باعث مشکلات پوستی میشود و سلامت عضو باقی مانده را به خطر میاندازد.
- در صورتی که عضو باقی مانده زخم شده و به پانسمان نیاز دارد بهتر است از پزشک خود در این زمینه راهنمایی بخواهید.
- از غوطه ور کردن سوکت و به طور کلی پروتز خود درون آب خودداری نمایید و طبق دستور پزشک به کمک آب ولرم و صابون به تمیز کردن آن بپردازید.
مفاصل پا و زانو
اگر شما از قسمت بالای زانو دچار قطع عضو شدهاید، احتمالاً پروتز شما شامل یک سوکت، یک مفصل زانو و یک پروتز پا است. افرادی که از قسمت زیر زانو دچار قطع عضو شدهاند، معمولاً به یک سوکت و پروتز پا نیاز دارند. پیروی از دستورات پزشک و متخصص پروتز و مراقبت صحیح از عضو مصنوعی به یک بخش بسیار مهم از زندگی افرادی که دچار قطع عضو شدهاند تبدیل میشود.
هرگز از روغن، پماد، لوبریکانت یا هرگونه ماده شیمیایی در ناحیه زانو و پای خود استفاده نکنید. اگر پروتز شما آسیب دیده، شکسته یا هر گونه مشکل دیگری دارد، باید برای ترمیم آن با پزشک خود تماس بگیرید. همچنین، خودتان به تنظیم پروتز نپردازید مگر آنکه متخصص پروتز اطلاعات کافی در این زمینه در اختیار شما قرار داده باشد.
هنگام خرید کفش جدید، اطمینان حاصل کنید که ارتفاع پاشنه آن با عضو مصنوعی مطابقت دارد. عدم مطابقت پاشنه کفش و پروتز ممکن است مشکلات حرکتی ایجاد کند. در صورت نیاز به توصیههای بیشتر، با پزشک خود مشورت کنید تا در خصوص استفاده از انواع کفش مناسب با پروتز شما راهنمایی کند.
هنگامی که میخواهید زانو بزنید، از فشار آوردن به زانوی مصنوعی خود اجتناب کنید و به جای آن، خود را به آرامی به سمت پایین هدایت کنید تا در وضعیت مورد نظر قرار بگیرید. همچنین، از بالشتک مخصوص استفاده کنید.
در نهایت، از غوطه ور کردن پروتز مفصل زانو یا پروتز پا درون آب و خیس کردن عضو مصنوعی خودداری کنید.
سیستم نگهدارنده
پروتز مصنوعی دارای یک سیستم نگهدارنده است که عضو باقیمانده را در بهترین حالت ممکن حفظ میکند. معمولاً سیستم نگهدارنده به صورت یک بند یا کمربند دور زانو یا کمر بسته میشود. در برخی موارد این سیستم نگهدارنده شامل قرار دادن یک پین است تا عضو باقی مانده بدن به طور مناسب درون پروتز قرار بگیرد.
- به هیچ عنوان خودتان به کوتاه کردن یا تنظیم کردن بند سیستم نگهدارنده نپردازید.
- هنگام استفاده از پین و سیستم نگهدارنده کاملاً دقت کنید و اطمینان حاصل نمایید که پین به طور صحیح در جای اصلی خود قرار گرفته است.
- از دستورات متخصص پروتز برای شستشوی بند و کمربند پروتز استفاده کنید.
نگهداری مؤثر از پروتز تنها به رعایت نکات فنی خلاصه نمیشود؛ بهرهمندی از تیمهای چندرشتهای متشکل از متخصصان پروتز، فیزیوتراپیستها، کاردرمانگران و حتی متخصصان تغذیه میتواند تأثیر بسزایی در حفظ سلامت کلی بدن و دوام بیشتر پروتز داشته باشد. این همکاریها باعث میشود تا علاوه بر مشکلات مکانیکی پروتز، عوارضی چون درد مزمن، ضعف عضلانی یا توزیع نامناسب وزن نیز بهموقع شناسایی و برطرف شوند.
روکش زیبایی
روکش زیبایی به عنوان بخش بیرونی پروتز مصنوعی، که معمولاً از فوم نرم ساخته شده است، ساختار داخلی پروتز را پوشش میدهد. با این حال، شما نباید از باز کردن روکش برای مشاهده ساختار داخلی پروتز خود استفاده کنید، زیرا این کار ممکن است باعث از بین رفتن تناسب اجزای داخلی پروتز و بروز مشکلات دیگر شود. در صورتی که روکش پروتز شما به ترمیم نیاز دارد، باید با متخصص پروتز خود مشورت کنید.
معمولاً، پروتز مصنوعی با استفاده از جوراب یا روکش پلاستیکی پوشانده میشود، که باید به صورت دورهای تعویض شود. شما میتوانید به راحتی جوراب خود را تعویض کنید، اما در صورتی که نیاز به راهنمایی داشتید، باید با متخصص پروتز تماس بگیرید. متخصص پروتز میتواند به راحتی جوراب یا روکش پلاستیکی دیگری را در اختیار شما قرار دهد. همچنین، شما میتوانید جوراب خود را با استفاده از شوینده مناسب و آب ولرم شستشو دهید و تمیز کنید.
شما باید از غوطه ور کردن پروتز و روکش آن درون آب خودداری کنید تا از خیس شدن آنها جلوگیری شود. برای جلوگیری از بروز مشکلات مرتبط با عضو مصنوعی، بهتر است از دستورات پزشک پیروی کنید و در فواصل زمانی مشخص به متخصص پروتز مراجعه کنید تا به ارزیابی پروتز شما بپردازد و مشکلات ایجاد شده را به موقع تشخیص داده و برطرف نماید. در صورت داشتن هرگونه سوالی، میتوانید با پزشک خود تماس بگیرید و از او راهنمایی بخواهید.
پروتز ثابت
- برخی از انواع پروتز ثابت هستند و فاقد قابلیت حرکتی میباشند. استفاده و مراقبت از این نوع پروتز مستلزم پیروی کردن از دستورات خاص پزشک است.
- شما باید برای تمیز کردن پروتز کاملا دقت نمایید و آن را فقط با الکل تمیز نمایید سپس در صورت عدم نیاز به استفاده از آن، در محفظه مخصوص قرار دهید.
- در برخی از انواع خاص پروتز میتوانید از پمپ هوا برای تمیز کردن آن استفاده کنید. در صورتی که پروتز شما قابلیت شستشو با آب و صابون را دارد باید به دقت آن را تمیز کنید.
سرما یا گرمای بیش از حد میتواند ساختار اجزای پروتز را تحت تأثیر قرار دهد. در محیطهای بسیار سرد، مایعات و روغنهای داخل مفاصل پروتز ممکن است سفت شوند و عملکرد آن را مختل کنند؛ در هوای بسیار گرم نیز احتمال تعریق بیشتر و آسیب به قطعات الکتریکی افزایش مییابد. در چنین شرایطی، به توصیههای متخصص پروتز عمل کنید و در صورت نیاز از پوششهای عایق یا تهویه مناسب برای بهبود عملکرد پروتز استفاده نمایید.
پروتزهایی که با نیروی بدن کار میکنند
- پروتزهایی که با نیروی بدن کار میکنند جز بادوام ترین انواع پروتز هستند اما با این حال آنها نیز به مراقبت صحیح نیاز دارند.
- شما میتوانید از پمپ هوا برای تمیز کردن این نوع پروتز استفاده کنید.
- معمولا استفاده از آب و صابون نیز برای تمیز کردن پروتز و از بین بردن هرگونه آلودگی توصیه میشود. پس از شستشوی پروتز باید اجازه دهید به طور دقیق خشک شود.
- معمولاً میتوان بدنه خارجی پروتز را در صورت نیاز به کمک مواد پاک کننده مخصوص تمیز کرد.
مراقبت از پروتز مایوالکتریک
- به شدت از غوطه ور کردن اجزای مختلف پروتز الکتریکی خود در هر گونه مایعی خودداری کنید مگر آنکه متخصص پروتز دستور دیگری به شما داده باشد.
- باید بدانید که عرق کردن میتواند باعث آسیب رساندن به سیستم الکتریکی پروتز شود اما در صورتی که شما سالی دو بار به متخصص پروتز مراجعه نمایید تا پروتز شما را بررسی کند میتوان از بروز آسیب دیدگی دائمی آن جلوگیری کرد.
- از ورود هرگونه رطوبت در قسمت داخلی یا اطراف باتری پروتز مایوالکتریک جلوگیری کنید.
- در صورت امکان از پمپ هوا استفاده کنید تا هرگونه آلودگی موجود درون پروتز را از بین ببرد.
- میتوانید به همان صورتی که سوکت را تمیز میکنید به پاک کردن الکترودها نیز بپردازید اما دستمالی که برای تمیز کردن آن مورد استفاده قرار میگیرد نباید خیلی خیس باشد.
- هنگامی که پروتز مایوالکتریک خود را خاموش میکنید باید دسته و پایانههای آن در حالت باز قرار داشته باشند. باید باتریها را نیز خارج نموده و شارژ کنید. در صورتی که پروتز شما دارای باطری داخلی است باید از خاموش بودن باتری و جدا کردن آن اطمینان حاصل کنید سپس باتری را در حالت شارژ قرار دهید.
- برخی از انواع پروتز به راحتی لکه میگیرند به همین دلیل بهتر است از تماس پروتز با جوهر، کاغذ روزنامه، خردل، روغن، خاک و سایر موارد لکهدار خودداری کنید. هر روز به تمیز کردن دستکش خود بپردازید اما از فرو بردن آن درون آب اجتناب نمایید و از الکل یا شویندهای که بر پایه الکل قرار دارد برای رفع آلودگی و از بین بردن باکتری استفاده کنید.
- در صورتی که هر گونه شکستگی یا ترک در پروتز شما ایجاد شده است در استفاده از مایعات یا هر عامل دیگری کاملا احتیاط کنید و به متخصص پروتز خود اطلاع دهید تا به طراحی یک پروتز جدید بپردازد.
- هر روز پروتز خود را به طور دقیق بررسی کنید تا بتوانید هرگونه مشکل ایجاد شده را به موقع تشخیص داده و اقدامات لازم برای ترمیم پروتز را انجام دهید.
تجربه قطع عضو و استفاده از پروتز میتواند از لحاظ روحی و روانی چالشهایی برای بیمار به همراه داشته باشد. استرس و اضطراب ممکن است منجر به بیحوصلگی در رعایت دستورالعملهای مراقبتی شود. توصیه میشود در کنار ملاقاتهای منظم با متخصص پروتز، در صورت نیاز از کمک روانشناس یا گروههای حمایتی بهره گیرید. وضعیت روحی مناسب و احساس خودکارآمدی، تأثیر مستقیمی بر تعهد به مراقبتهای روزانه و در نتیجه افزایش عمر مفید پروتز دارد.
