قوس پا در نوزادان بسیار شایع است. هنگامی که کودکی که دچار قوس پا است، می ایستد در حالی که پاهایش در کنار هم هستند، فضای مشخصی بین ساق پاها و زانوهای او وجود دارد. چنین چیزی می تواند ناشی از انحنای یک یا هر دو پا به سمت بیرون باشد. غالبا با راه رفتن کودک این ظاهر قوسی پاها بزرگنمایی می شود. در بسیاری از موارد قوس پا، کودک اضافه وزن قابل توجهی دارد. با همه این ها قوس پا در نوجوانان زیاد شایع نیست. ژنوواروم، زانوی درون گرد، زانوی پرانتزی یا پاکمانی ( واروس بیش از حد ) اختلال در مفصل زانو است که در آن زانو ها از هم فاصله زیادی می گیرند.
علل زانوی پرانتزی
در بیشتر کودکان زیر 2 سال، قوس پاها صرفا ناشی از تغییر طبیعی ظاهر پا است. پزشکان به این نوع قوس پا زانوی پرانتزی فیزیولوژیک می گویند.
در کودکان دچار زانوی پرانتزی فیزیولوژیک، قوس پا در حدود 18 ماهگی به آرامی رو به بهبود می گذارد و این بهبودی با رشد کودک ادامه می یابد به طوری که تا سن 3 تا 4 سالگی، قوس پا اصلاح شده است و به طور معمول پاها ظاهری طبیعی دارند.
بیماری بلانت
تصویر سمت راست یک کودک نوپایی را نشان میدهد که پای چپش دچار بیماری بلانت است که اغلب در دوران کودکی رخ میدهد. تصویر سمت چپ نیز یک اشعه ایکس از زانوی چپ با ناهنجاری بلانت را در امتداد بخش بالایی ساق پا نشان میدهد.
بلانت یک بیماری است که میتواند در کودکان نوپا و نوجوانان رخ دهد. این بیماری ناشی از اختلال در صفحه رشد در بالای استخوان ساق پا (تیبیا) است. صفحات رشد در انتهای استخوانهای بلند کودکان قرار دارند و به تشخیص طول و شکل استخوان در بزرگسالی کمک میکنند.
تشخیص بلانت در کودکان زیر دو سال از طریق زانوی پرانتزی فیزیولوژیک غیرممکن است. با این حال، تا سن 3 سالگی قوس پا بدتر میشود و اغلب میتوان مشکلاتی را در تصویر اشعه ایکس از پا مشاهده کرد.
نرمی استخوان
نرمی استخوان از بیماری های استخوان در کودکان است که باعث قوس پاها و دیگر تغییر شکل های پا می شود. کودکان دچار نرمی استخوان کلسیم، فسفر یا ویتامین D که همه برای رشد استخوان های سالم حائز اهمیت هستند را به اندازه کافی دریافت نمی کنند. نرمی استخوان ناشی از تغذیه در کشورهای توسعه یافته غیرمعمول است زیرا بسیاری از مواد غذایی از جمله فرآورده های شیر با ویتامین D غنی شده اند. نرمی استخوان همچنین می تواند بر اثر یک ناهنجاری ژنتیکی که مانع از جذب درست ویتامین D می شود بوجود آید که این شکل از نرمی استخوان می تواند ارثی باشد.
از دیگر علت های زانوی پرانتزی می توان به مارد زیر اشاره کرد:
*ضعيف بودن عضله همسترنيگ خارجي كه در پشت ران قرار دارد و زانوی پرانتزی
*چرخش پا به داخل و زانوی پرانتزی
*چاق بودن و زود راه افتادن بچه و زانوی پرانتزی
*مشكلي در لگن كودك و زانوی پرانتزی
*نامناسب نشستن ها دوران كودكي و زانوی پرانتزی
عوارض و علائم زانوی پرانتزی
قوس پاها هنگامی بیشتر مشهود است که کودک می ایستد و راه می رود. از متداول ترین علائم قوس پاها یک الگوی راه رفتن ناشیانه است. معمولا در کودکان نوپای دچار قوس پا هماهنگی قسمت های مختلف بدن با هم طبیعی است و یادگیری نحوه راه رفتن در آن ها با تاخیر صورت نمی گیرد. با این وجود، میزان قوس پا می تواند قابل ملاحظه بوده برای والدین و اعضای خانواده کاملا هشدار دهنده باشد. به طرف داخل چرخیدن پاها (به داخل بودن پا) هم در کودکان نوپا شایع است و غالبا همراه با قوس پا بوجود می آید.
قوس پاها به طور معمول هیچ گونه دردی ایجاد نمی کند. با این وجود، به جا ماندن قوس پا در دوران نوجوانی می تواند منجر به احساس ناراحتی در ناحیه لگن، زانوها یا مچ پاها شود که این به خاطر فشار غیرعادی ایی است که پاهای دچار انحنا به این مفاصل وارد می کنند. به علاوه، پدر و مادرها غالبا نگران افتادن زیاد کودک در هنگام راه رفتن هستند بخصوص اگر مشکل به داخل بودن پا هم وجود داشته باشد.
تشخیص
پزشک با یک معاینه فیزیکی جامع بر روی کودک شروع به ارزیابی وضعیت او خواهد کرد. اگر کودک زیر 2 سال باشد، وضعیت سلامتی خوبی داشته باشد و قوس پایش متقارن باشد (یعنی میزان قوس هر دو پا یکسان باشد)، پزشک به احتمال زیاد به والدین کودک خواهد گفت که نیازی به آزمایش های بیشتر نیست. اما اگر پزشک متوجه شود قوس یکی از پاها نسبت به پای دیگر بیشتر است، ممکن است آزمایش اشعه ایکس را برای ساق پاهای کودک توصیه کند. تصویر اشعه ایکس از پاهای کودک در حالت ایستاده ممکن است نشان دهد که آیا بیماری بلانت یا نرمی استخوان وجود دارد یا خیر.
اگر کودک بزرگتر از 2.5 سال باشد و دچار قوس پای متقارن باشد، پزشک احتمالاً آزمایش اشعه ایکس را توصیه خواهد کرد. احتمال ابتلا به بیماری بلانت یا نرمی استخوان در این سن بیشتر است. اگر تصویر اشعه ایکس نشان دهد که نرمی استخوان وجود دارد، پزشک ممکن است برای تایید این اختلال، آزمایش خون تجویز کند.
درمان زانوی پرانتزی
پیشرفت طبیعی بیماری
زانوی پرانتزی فیزیولوژیک تقریبا همیشه و با رشد کودک خودبخود اصلاح می شود. چنین چیزی معمولا در سن 3 تا 4 سالگی اتفاق می افتد.
نوجوان دچار بیماری بلانت
درمان نکردن بیماری بلانت مربوط به دوران کودکی یا درمان نکردن نرمی استخوان منجر به پیشرفت و بدتر شدن قوس پا در دوران بعد از کودکی و نوجوانی می شود. در نهایت، این کودکان بواسطه فشارهای غیرعادی که روی مفاصل وارد می شوند دچار تغییر شکل پا (بخصوص زانوها) می شوند. احتمال تجربه درد ناشی از قوس پاها در نوجوانان دچار بیماری بلانت بیشتر است.
درمان غیرجراحی
زانوی پرانتزی فیزیولوژیک. هر چند زانوی پرانتزی فیزیولوژیک به درمان مشخصی نیاز ندارد ولی تا زمانی که مشکل قوس پا رفع شود پزشک از والدین کودک خواهد خواست تا کودک را هر 6 ماه یکبار ببیند.
بیماری بلانت. در بیماری بلانت مربوط به دوران کودکی برای بهبود قوس پا به درمان نیازی نیست. اگر بیماری زود تشخیص داده شود، همه آنچه که بدان نیاز است می تواند درمان با یک بریس باشد. با این وجود، استفاده از بریس برای نوجوانان دچار بیماری بلانت تاثیری ندارد.
نرمی استخوان. اگر کودکی نرمی استخوان داشته باشد علاوه بر پیگیری ارتوپدی منظم، پزشک او را برای کنترل بیماری به یک متخصص متابولیک ارجاع خواهد داد. اثرات بیماری نرمی استخوان را غالبا می توان با دارو کنترل کرد.
از دیگر رویکردهای درمانی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
* تصحیــح راه رفتن در درمان پای پرانتری به صورتی که پنجه مستقیم و در مسیر خط پیشرفت قرار گیرد.
*برای درمان زانوی پرانتزی زمان راه رفتن زانوها را به هم نزدیک کنید.
* برای درمان زانوی پرانتزی زانوها در زمان نشستن به هم نزدیک کنید و یا ببندید.
* پیاده روی در مسیرمناسب با کفش مناسب تا بهبودی زانوی پرانتزی
* درمان زانوی پرانتزی و راه رفتن در استخر آب گرم در هفته حداقل دو روز
*کاهش هرگونـه فشاری از روی سیستم عصبی و بدنـی
* درمان زانوی پرانتزی با پرهیز از نشستن در وضعیت چهار زانو
*درمان زانوی پرانتزی و تصحیح کفش و تعویض کفش هایی که سائیدگی جانب خارجی آن ها بیشتر از حد معمول است.
درمان جراحی
زانوی پرانتزی فیزیولوژیک در کودکان معمولاً به طور کامل بهبود مییابد، اما در موارد نادر، این وضعیت در دوران نوجوانی ممکن است باعث نگرانی ظاهری کودک و خانوادهاش شود. اگر تغییر شکل پا نسبتاً شدید باشد، ممکن است نیاز به جراحی برای اصلاح آن باشد.
بیماری بلانت، در صورتی که قوس پا در کودکان به دلیل بیماری بلانت در دوران کودکی ادامه یابد، ممکن است نیاز به جراحی تا سن 4 سالگی باشد. این جراحی میتواند از بدتر شدن بیماری جلوگیری کند و از صدمه دائمی به ناحیه رشد استخوان ساق پا جلوگیری کند. کودکان بزرگتری که به دلیل بیماری بلانت در دوران نوجوانی دچار قوس پا هستند، نیز نیاز به جراحی برای اصلاح این مشکل دارند.
در مورد نرمی استخوان، ممکن است کودکانی که به علت نرمی استخوان دچار تغییر شکل استخوانهایشان شدهاند، حتی پس از مصرف داروهای مناسب، نیاز به جراحی داشته باشند.
*مراجعه به بهترین متخصصین شرکت تولید تجهیرات ارتوپدی فنی R&R مرکز درمانی شرکت (کلینیک امید) و انجام ورزش ها و حرکات اصلاحی زانوی پرانتزی