کاووس به قوس و گودی زیاد کف پا گفته میشود که میتواند در یک یا هر دو پا ایجاد شود و در هر سنی اتفاق میافتد. این امر باعث میشود هنگام ایستادن فشار قابل توجهی روی کف یا پاشنه پا وارد آید. عامل بروز پس کاووس اغلب به دلیل یک بیماری عصبی است.
عمدتاً آن شامل قوس زیاد کف پا است که منجر به درد و شکستگیهای احتمالی، از بین رفتن احساس پا در قسمت پایینی پا یا کشیده شدن پای آسیب دیده میشود.
متخصصین کلینیک توانبخشی و فیزیوتراپی امید بعد از معاینه دقیق بیمار و انجام عکسبرداری های لازم برنامه درمانی با رویکرد پلکانی را تجویز خواهند کرد. درمان از روش های ساده مانند ورزش، استفاده از کفی طبی ، کفش مخصوص و بریس و دارو برای کاهش درد آغاز می شود.در صورت لزوم درمان های پیچیده تر تجویز خواهد شد.
جراحی نیز ممکن است هنگامی که سایر روشهای محافظه کارانه تر بی اثر باشند، استفاده شود.
در صورتی که نیاز به جراحی باشد بیمار برای انجام عمل به مراکز دیگر ارجاع خواهد شد.
ریکاوری پا یا پاهای آسیب دیده به تدریج صورت میگیرد و ممکن است ماه ها یا سالها طول بکشد.
علت گودی شدید کف پا
علل شایع پس کاووس شامل اختلال شارکوت-ماری-توس (Charcot-Marie-Tooth) و سایر اختلالات عصبی و همچنین تومورهای ستون فقرات است.
اختلال شارکوت-ماری-توس
این یکی از شایع ترین دلایل پس کاووس است. در این بیماری، توسعه عصب به ویژه اعصاب متصل به اندامها انجام نمیشود.
- چگونگی انسداد اعصاب: ژنهای جهش یافته باعث عدم توانایی بدن در تولید پروتئینهای عصبی عملکردی (پروتئینهای مورد استفاده در اعصاب) میشوند.
- چگونگی تأثیر این وضعیت در عملکرد: از دست دادن عملکرد عصبی مناسب میتواند باعث حساس شدن پاها شود و منجر به از بین رفتن احساس یا توانایی حرکت و راه رفتن صحیح شود.
- چگونگی ایجاد ساختار غیر طبیعی پا: با گذشت زمان، عدم وجود ماهیچه و تجربه نامناسب یا ناکافی در راه رفتن منجر به ایجاد ساختار غیر طبیعی پا میشود.
سایر اختلالات عصبی
پس کاووس معمولاً با یک اختلال عصبی همراه است که عمدتا این اختلال عصبی از بدو تولد وجود دارد. علاوه بر اختلال شارکوت-ماری-توس، این عوامل نیز ممکن است سبب پس کاووس شوند:
- فلج اطفال
- اسپینا بیفیدا
- آتروفی عضلانی
- سکته مغزی
تومور نخاعی
تومور نخاعی میتواند بر رشد پا تأثیر بگذارد و باعث ناهنجاری پا شود و به همین ترتیب سایر اختلالات عصبی میتواند باعث ایجاد پس کاووس شود.
- این بیماری چگونه عملکرد را تحت تأثیر قرار میدهد: اگر تومور نخاعی روی عصبی که به قسمت پایینی پا میرود، آسیب برساند، ممکن است پا احساس، قدرت یا هر دو را از دست بدهد.
- چگونگی ایجاد ساختار غیر طبیعی پا: از بین رفتن احساس یا قدرت میتواند منجر به عدم آگاهی در هنگام آسیب دیدن پا و همچنین راه رفتن غیر طبیعی شود. با گذشت زمان، این آسیب میتواند منجر به توسعه پس کاووس شود.
علائم پس کاووس
علائم پس کاوس شامل قوس زیاد، برآمدگی، درد و سایر عوارض و همچنین شکستگیهای استرسی است.
قوس زیاد
کاووس پا با یک قوس یا گودی زیاد در کف پا مشخص میشود که استرس زیادی را بر روی پاشنه ایجاد میکند. این گودی زیاد میتواند به طور مستقیم به موارد زیر منجر شود:
- آسیب استخوان: قوس کف پا بیش از حد مورد نیاز برای انعطاف پذیری و جذب شوک در هنگام راه رفتن طبیعی است، بنابراین استخوانهای پاشنه (مانند کالکانئوس) و کف پا (مانند متاتارساس) در شرایط عادی آسیب بیشتری میبینند.
- آسیب بیشتر: قرار گرفتن وزن روی پا باعث میشود که کف پا پهن شود و عدم وجود این حالت میتواند منجر به صدمات بیشماری در مفاصل و استخوانهای مچ پا و در قسمتهای تحتانی کمر شود.
- خم شدن انگشتان: این حالت ممکن است ایجاد شود و منجر به انگشتان خم شده یا همبرت شده (پا پنجه ای) شود.
توانایی حرکتی
توانایی حرکتی ممکن است با مشکلات زیر همراه شود:
- از دست دادن احساس: پس کاووس غالباً با عدم ارتباط صحیح عصبی با قسمتهای تحتانی پا همراه است که میتواند باعث احساسات نامطلوبی شود.
- از دست دادن تعادل: این مشکل میتواند باعث سقوط و افتادن شخص شود، زیرا تعادل بدن از دست میرود.
- افتادگی مچ پا: این حالت با مشکل در بلند کردن پا توصیف میشود و ممکن است باعث آسیب دیدگی پا شود.
درد و عوارض دیگر
پس کاووس همیشه دردناک نیست اما گاهی هم میتواند باعث درد قابل توجهی شود. این بیماری به طور خاص میتواند ناشی از سایر عوارض پس کاووس مانند موارد زیر باشد:
- شکستگی: شکستگیهای متاتارس، کالکانیوس و استخوان درشت نی یا فیبولا (استخوانهای پایینی) در افراد مبتلا به پس کاووس شایع است.
- فاسیت پلانتار: این حالت که شامل درد قابل توجهی در پاشنه پا میشود که میتواند ناشی از التهاب بافتهای همبند مرتبط با پس کاووس باشد.
- شکستگی و فشارهای مچ پا: این شرایط همچنین میتواند به دلیل وجود التهاب و فشار بیش از حد بر روی ساختارهای پا ایجاد شود و سبب به درد قابل توجهی شود.
شکستگیهای استرسی
شکستگیهای استرسی یکی از مشکلات اصلی پاها است که میتواند تاثیرات جدی بر روی عملکرد و راحتی فعالیتهای روزمره داشته باشد. این نوع شکستگیها معمولا به دلیل فشار و استرس مکرر بر روی استخوانها ایجاد میشوند و میتوانند منجر به مشکلات مختلفی شود. از جمله عوارض شکستگیهای استرسی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. کاهش توانایی جذب شوک: قوس پا ناصحیح میتواند باعث محدودیت در توانایی پاها برای جذب شوکهای وارده شود که این موضوع میتواند باعث محدودیت در قدم زدن و ایجاد ناراحتی شود.
2. درد و محدودیت فعالیت: شکستگیهای استرسی میتوانند باعث درد و محدودیت در فعالیتهای روزمره شود، به خصوص در صورت تکرار شدن در مناطق خاصی از استخوان.
3. آسیب دیدگی استخوان: در صورت عدم بهبودی صحیح، شکستگیهای استرسی میتوانند باعث آسیب جدی به استخوان شوند که این موضوع نیازمند مراقبت و درمان مناسب است.
4. روند بهبودی: درمان شکستگی استرسی نیازمند کاهش حرکت و استراحت است. این مدت زمان استراحت ممکن است به مدت دو تا چهار هفته باشد و در صورت لزوم، استفاده از کفش طبی و ابزارهای کمکی نیز میتواند در بهبودی و مراقبت از پاها مفید باشد.
راههای درمان گودی کف پا
درمان بیشتر بر روی کاهش درد تمرکز دارد. روشهای غیر جراحی با استفاده از دستگاههای اصلاحی، خط اول درمان هستند. ممکن است در بعضی موارد به جراحی نیز نیاز باشد.
دستگاههای اصلاحی
دستگاههای اصلاحی شامل کفی طبی یا کفشهای اصلاحی هستند. در عمل، آنها مانند بریسهای دندان عمل میکنند.
- جزئیات: هر کفش، کفی، یا تکیه گاه اصلاح شده و شکل پا را به میزان اندک و آهسته تغییر میدهد.
- مدت زمان: بستگی به میزان استفاده از این ابزارهای اصلاحی و شدت پس کاووس، ممکن است به ماهها تا سالها زمان برای بهبودی نیاز باشد.
- پیش بینی بهبودی: برای کاهش میزان درد افراد مبتلا به پس کاووس، ارتاسازی به نظر میرسد نسبت به سایر گزینههای دیگر تسکین درد بیشتری را به دنبال دارند.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی ممکن است به عنوان روشی برای تقویت و کشش عضلات در قسمتهای تحتانی پا تجویز شود. در این حالت، عضلات ضعیف در قسمت بیرونی پا و ماهیچههای ساق پا تمایل به گرفتگی دارند. هرچند درمان نمیتواند شکل کف پا را تغییر دهد، اما میتواند به کنترل عملکرد و درد کمک کند. از آنجایی که پای دارای قوس زیاد اغلب به سمت داخل چرخیده میشود، فرد ممکن است مستعد رگ به رگ شدن مچ پا باشد. استفاده از کشش تقویتی عضلات و همچنین استفاده از بریس مچ پا میتواند مفید باشد. پزشک شما ممکن است استفاده از گیت را نیز مناسب بداند.
جراحی
اگر روشهای دیگر در بهبودی مناسب یا تسکین درد موثر نباشند، ممکن است عمل جراحی برای اصلاح ضعف، ناراحتی و بی ثباتی پا انجام شود. عملهای خاص ممکن است ترکیبی از موارد زیر باشد:
- تخلیه بافت نرم
- انتقال تاندون
- استئوتومی: برش یا حذف تکههایی از استخوان
ورزش
اگر پس کاووس داشته باشد، مطمئناً انجام ورزشهای مخصوص گودی زیاد پا باعث کاهش مشکلات شما خواهد شد. برای انجام این تمرینات پا باید لباس مناسب بپوشید. از کفشهای راحت و انعطاف پذیر استفاده کنید که امکان حرکت در تمام قسمتهای پای شما را فراهم میکند.
در اینجا 8 تمرین مفید و موثر برای قوس و گودی زیاد کف پا برای شما آورده شده است:
کشیدن حوله
- پاها را صاف کرده و روی زمین بنشینید.
- حوله را روی پاشنه پا بچسبانید تا مانند یک حلقه بسته شود.
- پا را خم کنید.
- حوله را به عقب بکشید و مطمئن شوید که انگشتان پا را کشیدهاید.
برداشتن دستمال با پا
- یک حوله یا دستمال را در کف زمین قرار دهید.
- بنشینید.
- با استفاده از تمام انگشتان پا، حوله را به سمت خود بکشید.
- حوله را به عقب فشار دهید.
- مراحل سه و چهار این تمرین را تکرار کنید.
کشش ساق پا
- رو به یک دیوار بایستید.
- یک پای خود را جلوی دیگری قرار دهید. اطمینان حاصل کنید که هر دو پا به سمت دیوار قرار دارند.
- دستان خود را روی دیوار بگذارید طوری که انگار میخواهید آن را هل دهید. شما از دستان خود به عنوان پشتیبان استفاده خواهید کرد.
- زانوی پای جلویی را خم کنید. باید کشش را روی ساق پای عقبی خود احساس کنید.
- این موقعیت را برای 25 ثانیه نگه دارید.
- سپس این تمرین را با پای دیگر تکرار کنید.
- سه مرتبه این تمرین را تکرار کنید.
بلند کردن پاشنه پا
- روی اولین پله راه پلهها بروید.
- رو به پلهها قرار بگیرید.
- صاف بایستید.
- پاشنه پای خود را در آخرین قسمت پله قرار دهید تا بتوانید وزن خود را روی پنجه پا قرار دهید. پاشنه پا نباید حتی روی سطح پله باشد. میتوانید برای کمک به حفظ وزن با دست نردهها را بگیرید.
- پاشنههای خود را به آرامی بلند کنید. شما باید روی انگشتان خود بایستید.
- در مرحله بعد تا جایی که میتوانید پاشنه خود را به سمت کف زمین بکشید.
- به حالت شروع برگردید.
- این تمرین را 10 بار تکرار کنید.
برداشتن توپ گلف با انگشتان پا
- یک توپ گلف را روی زمین بگذارید.
- آن را فقط با استفاده از انگشتان پا بگیرید. اگر بلند کردن توپ گلف برای شما دشوار است، در ابتدا میتوانید از تیله یا لیف حمام استفاده کنید.
- به تدریج اندازه شی که بلند میکنید را به اندازه توپ گلف افزایش دهید.
- توپ گلف را با پا برداشته و درون سطل قرار دهید.