بیشتر کودکان در سن 12 تا 14 ماهگی با گذاشتن کف پا روی زمین شروع به راه رفتن میکنند، اما برخی از آنها به جای کف پا، با پنجههای پا راه راه میروند. این روش معمولاً پس از 3 تا 6 ماه کمتر میشود و تا پایان سال سوم زندگی کاملاً از بین میرود.
راه رفتن روی پنجه پا ممکن است به دلیل عارضهای ناشناخته باقی بماند و کودک پس از سه سالگی به این روش ادامه دهد. اگر کودک هنوز هم روی پنجههای پا راه رفتن را ترجیح میدهد، باید توسط یک متخصص معاینه شود. حتی اگر این روش تا سن سه سالگی بهبود یابد، اما به دلیل وضعیت نامطلوب عضلات و بافتهای اطراف مفاصل، این عضلات و ساختارها ممکن است کوتاه شوند و باعث کوتاهی پا شوند. این مشکل میتواند باعث مانع شدن از ایجاد الگوی راه رفتن صحیح شود، بنابراین تشخیص به موقع و درمان کوتاهی پا بسیار مهم است.
علائم
اگرچه پزشکان نمیدانند که چرا برخی کودکان ترجیح میدهند روی پنجه راه بروند، اما تردیدی نیست که ویژگیهای زیر در مورد این گروه از کودکان صدق میکند:
- راه رفتن روی پنجه هر دو پا
- حفظ تعادل دائم روی پنجه
- برخورداری از توانایی جسمی برای رقابت و همراهی با همسن و سالان خود
- راه رفتن با زانوهای صاف
- توانایی ایستادن روی کف پا (در اکثر کودکان مبتلا به این بیماری مشاهده می شود)
- ابتلا یکی از اعضاء خانواده به این بیماری (در اکثر کودکان مبتلا به این بیماری مشاهده می شود)
علت
اگر کودک همیشه روی پنجه قرار میگیرد، احتمالاً از مشکلی جسمی، مانند کوتاهی تاندون آشیل یا همان کوتاهی پا، رنج میبرد که واقعاً به او اجازه نمیدهد تا کف پا را صاف روی زمین بگذارد و دامنه حرکتی مچ پا به دلیل آن مشکل محدود شده است. اما راه رفتن مداوم روی پنجه در کودکان بیشتر نشانه اختلالی حرکتی است که اکثر اوقات گونهای از فلج مغزی است.
فلج مغزی گونههای متفاوتی دارد که در رایجترین نوع آن، فلج مغزی اسپاستیک (انقباضی)، عضلههای آسیب دیده سفت میشود. احتمال ابتلا به فلج مغزی در کودکانی که پیش از موعد به دنیا میآیند، بیشتر است.
خونریزی مغزی شایع در میان بسیاری از نوزادان نارس به بخشهایی از مغز صدمه میزند که کنترل حرکتی را به عهده دارند. عفونت دوران بارداری مادر یا جنین نیز گاهی اوقات به بافت مغز آسیب میزند و به فلج مغزی میانجامد. به علاوه نوزادان نارس گاهی دچار بیماری از بین رفتن حجم و یا گلیوز در ماده سفید در اطراف بطن (PVL) میشوند که به عصبهای تأثیرگذار بر حرکت آسیب میزند.
کودکی که روی پنجه راه میرود، احتمالاً از همیپلژی یا همیپارزی (فلج ناقص یا فلج یک طرف بدن)، یعنی گونهای از فلج مغزی رنج میبرد که تاندونهای آشیل در اثر آن آنقدر محکم و سفت میشوند که پاشنه پا رو به بالا کشیده میشود و نوک پنجه به سمت پایین متمایل میشود. راه رفتن روی پنجه کودکان میتواند پیآمد ابتلا به اوتیسم و تأخیر زبانی نیز باشد، بنابراین حصول اطمینان از این که کودک مشکلی در ارتباط برقرار کردن با دیگران و مهارتهای اجتماعی ندارد بسیار مهم است؛ برای ارزیابی دقیق این موضوع میتوان از کمک متخصصین بهره گرفت.
اگر پزشک کودک احتمال ابتلا به فلج مغزی، اوتیسم و دیگر مشکلات را رد کند، کشش و قدرت عضلانی در حد مطلوب باشد و دامنه حرکتی مچ پا محدود نشده باشد، آنگاه میتوان گفت که کودک به عارضه راه رفتن روی پنجه با علت ناشناخته دچار شده است. البته این تشخیص با توجه به ناشناخته بودن علت عارضه مبهم است، و احتمال دارد کودک صرفاً از روی عادت روی پنجه راه برود. گاهی ممکن است علت راه رفتن رو به داخل مشکلات ساختمانی در زاویه سر استخوان ران و یا به دلیل چرخش در استخوان ساق و یا کوتاهی عضلات اطراف ران باشد.
در صورتی که کودکتان در هنگام راه رفتن، نوک انگشتان دو پا را به هم نزدیک کند و یا انگشتانش به سمت داخل انحراف داشته باشند، می بایستی برای اصلاح آن، کشش عضلات به درون چرخاننده پا انجام شود و جهت تقویت عضلات نازک نی اقدام شود که این با حرکات درمانی قابل انجام است، همچنین استفاده از ارتزها (نظیر کفش های مخصوص، کفی مخصوص، صندل مخصوص و…) تا حدوی می تواند پا را به وضعیت نرمال برگرداند.شماره های تماس : 02188801800 – 02188801999
تشخیص
عضلههای پشت پای ساق کودکانی که روی پنجه راه میروند به تدریج سفت میشود و حرکت مچ پا کاهش مییابد. به علاوه عضلههای جلوی پا نیز ضعیف میشود. کودک در صورت سفت و ضعیف شدن عضلهها به سختی روی پاشنه راه خواهد رفت، بنابراین تشخیص زودهنگام روی پنجه راه رفتن به پیشگیری از بروز ناراحتیهای عضلانی کمک میکند.
درمان
راه رفتن روی پنجه کودکان معمولاً یک عارضه جدی نیست و اغلب به طور خودبخودی از بین میرود و مشکل خاصی برای کودک ایجاد نمیکند، به جز اینکه ظاهری ناخوشایند و غیرعادی را به نمایش میگذارد. درمان راه رفتن روی پنجه پا در کودکان معمولاً نیازی به جراحی ندارد و برای اصلاح آن، علاوه بر تمرینهای کششی و تقویتی، از چند دوره گرفتن پا و مچ، بریس و ارتز یا تلفیقی از این دو استفاده میشود. اخیراً تزریق بوتاکس (بوتولینوم توکسین A) نیز مورد استفاده قرار گرفته است؛ این ماده با ضعیف کردن عضلههای ساق پا، باعث میشود تا کودک نتواند روی پنجه راه برود. والدین میتوانند با پزشک خود در مورد مناسب بودن هر یک از این روشهای درمانی مشورت کنند. اما نکته مهم این است که اگرچه با افزایش طول عضله و دامنه حرکتی مچ پا بهبودی کوتاه مدت حاصل میشود، اما این درمانها همواره تضمین کننده الگوی طبیعی راه رفتن پاشنه به پنجه نیستند.
کفش طبی
استفاده از کفشهای مناسب احتمالاً راه رفتن روی پنجه را اصلاح نمیکند؛ با این حال، کفشهای مناسب میتوانند به کودک کمک کنند تا پاشنهها را بیشتر پایین بیاورد. در زمان انتخاب کفش برای کودک، معیارهای زیر را مد نظر داشته باشید:
- کفشهای ساقدار با کف پهن تر از پا حمایت میکنند، بنابراین بهتر است از این نوع کفشها برای کودک تهیه کرد.
- کفش باید سفت و محکم باشد؛ کفشهای با میانه منعطف مناسب نیستند.
- پشت پاشنه کفش باید سفت باشد.
بعضی از اختلالات را می توان با استفاده از کفی طبی و یا کفش طبی اقدامات درمانی را انجام داد. از جمله مشکلات شایع می توان به راه رفتن روی پنجه، چرخش پنجه به د اخل و یا خارج که در کودکان بیشتر دیده می شود و .. از جمله اختلالات پا و اندام تحتانی می باشد که به کمک کفی طبی و کفش طبی می توان نقش اصلاحی ایجاد کرد و در مواردی مانند آرتروز های زانو که همراه با بد شکلی های زانو می باشد و یا در کمر دردها هدف از استفاده از کفی طبی کاهش درد می باشد. لازم به ذکر است اعلام کنم در مرکز جامع توانبخشی امید که خدمات درمانی و ارتوپدی فنی زیر نظر کارشناسان ارشد ارتوپدی فنی و پزشکان متخصص طب فیزیکی و توانبخشی صورت می گیرد طیف وسیعی از کفشهای طبی مخصوص کودکان با طراحی و تنوع بالا برای کنترل چرخشهای پا و زانو و اختلالات راه رفتن ارائه می شود در ضمن صندل ها و کفی های طبی خاصی با توجه به اسکن برای بیماران مبتلا به آرتروز زانو و خار پاشنه ساخته می شود.شماره های تماس : 02188801800 – 02188801999
حرکات اصلاحی
پیگیری برنامه تمرین خانگی روزمره برای کودکان مبتلا به عارضه راه رفتن روی پنجه پا بسیار مفید است. این تمرینها و حرکات برای کشش عضلههای ساق پا و تقویت عضلههای جلوی پا طراحی شدهاند. انجام این تمرینها به کودک کمک میکند تا بتواند با پیروی از الگوی معمول راه رفتن، پاشنه به پنجه راه برود.
در صورتی که عضلههای ساق پای کودک سفت باشد یا حرکت مچ پا محدود شده باشد، متخصصین حرکتهای کششی خاصی را به والدین آموزش میدهند تا در خانه با کودک خود تمرین کنند. پس از انجام این حرکتهای کششی، کودک باید فعالیتهایی انجام دهد که در آنها میتواند عضلههای پایش (عضلات پا در این مرحله افزایش طول یافته) را در موقعیت جدید به کار ببرد.
این حرکتها باید با مشاهده الگوی راه رفتن روی پنجه کودک انجام شوند و برای هر سنی حرکت مخصوصی در نظر گرفته میشود. مهمترین بخش این برنامه تمرینی این است که کودک باید از انجام این حرکتها لذت ببرد.
تمرینهای کششی و تقویتی برای کودکان زیر 6 سال
کشش عضله ساق پا:
- کودک را به پشت روی سطح راحتی مانند تختخواب محکم بخوابانید.
- زانوهای کودک را صاف کنید و پاها را روی تخت قرار دهید، سپس کف پا را رو به بالا (به سمت سر کودک) حرکت دهید و مچ پا را خم کنید (مانند تصویر پایین).
- این حالت کشش را به مدت 15 تا 30 ثانیه در انتهای حرکت (یعنی تا جایی که دامنه حرکتی اجازه میدهد) به شرط درد نداشتن کودک حفظ کنید.
- پا را به حالت اول برگردانید. هر روز 10 بار این حرکت را برای هر پا تکرار کنید.
کشش تاندون آشیل:
- کودک را به پشت روی سطح راحتی مانند تختخواب محکم بخوابانید.
- زانوهای کودک را خم کنید، سپس کف پا را رو به بالا، به سمت سر کودک، حرکت دهید و مچ پا را خم کنید (مانند تصویر پایین).
- این حالت کشش را به مدت 15 تا 30 ثانیه در انتهای حرکت (یعنی تا جایی که دامنه حرکتی اجازه میدهد) به شرط درد نداشتن کودک حفظ کنید.
- پا را به حالت اول برگردانید. هر روز 10 بار این حرکت را برای هر پا تکرار کنید.
تغییر وضعیت از حالت نشسته به ایستاده:
- کودک را روی صندلی مخصوص یا چهارپایه بنشانید.
- دستهایتان را پایین زانوهایش به گونهای قرار دهید که فشار متوسط مداوم رو به پایینی اعمال شود و کودک تحریک شود تا پاشنهها را روی کف زمین نگه دارد.
- کودک را وادار کنید تا با نگه داشتن پاشنهها روی زمین بایستد (مطابق تصویر پایین).
- سعی کنید انجام این تمرین برای کودک جنبه بازی داشته باشد، میتوانید انجام آن را با حرکتهایی مثل کوبیدن دو دست به یکدیگر، درست کردن حباب، بالا نگه داشتن اشیاء، تمرین کردن روبروی آینه و… لذتبخش سازید.
توجه داشته باشید که تمرین های فوق برای راه رفتن روی پنجه پا باید با تجویز پزشک یا فیزیوتراپ انجام شود.
تمرینهای مناسب برای کودکان 6 سال به بالا
کشش عضله ساق پا:
- از کودک بخواهید تا به فاصله تقریباً 60 سانتیمتری (دو فوتی) از دیوار بایستد و هر دو دست را تا نزدیکی شانه بالا بیاورد و روی دیوار بگذارد.
- سپس از او بخواهید تا با صاف نگه داشتن زانوی پای راست، پای راست را به سمت دیوار حرکت دهد و سپس تا جایی که در پشت عضله ساق پا احساس کشش میکند خم شود. مطمئن شوید که پاشنه پای راست روی زمین باقی میماند (مطابق تصویر پایین).
- کودک باید این حالت کشش را 15 تا 30 ثانیه حفظ کند.
- این تمرین را باید هر روز 10 بار برای هر پا تکرار کرد.
تمرین های مفید دیگر
- انجام حرکت اسکوات. از کودک بخواهید تا کف پاها را صاف روی زمین قرار دهد، پاها را به عرض لگن باز کند و به آهستگی بدن را با خم کردن زانوها و مفصلهای ران پایین بیاورد و در این بین قفسه سینه را صاف نگه دارد (مانند تصویر پایین).
- از کودک بخواهید تا در حال درجا زدن زانوها را بالا بیاورد و هنگام پایین آوردن زانو کف پا را صاف روی زمین قرار دهد.
- راه رفتن در سربالایی.
- راه رفتن روی سطوح ناهمواری مانند زمین بازی یا ساحل شنی.
- راه رفتن روی پاشنه و بالا نگه داشتن پنجه در تمام مدت.