زانودرد: درمان با بریس،حرکات اصلاحی و علت آن

درد زانو یکی از مشکلات شایع است که ممکن است در افراد مختلف از جمله سالمندان، جوانان، کودکان و حتی زمان بارداری رخ دهد. این نوع درد ممکن است ناشی از آسیب، بیماری یا اختلال مزمن باشد. شدت و نوع درد زانو به عوامل مختلفی اعمال می‌کند، از جمله علت مشکل، محل درد (مانند زیر زانو، پشت زانو یا در ناحیه کشکک) و شرایط فیزیکی فرد. درمان درد زانو به تشخیص صحیح علت بستگی دارد و بهترین روش‌های درمانی بر اساس این تشخیص طراحی می‌شود. درد زانو گاهی اوقات از مناطق دیگر بدن به آن منتقل می‌شود و گاهی نیز ناشی از خود مفصل زانو است.

درد مفصل زانو ممکن است ناشی از صدمات زانو یا بیماری‌های مرتبط با این مفصل باشد. آسیب زانو می‌تواند بر روی تمامی رباط‌ها (لیگامان‌ها)، بورس‌ها یا تاندون‌های اطراف مفصل زانو تأثیر بگذارد. به دلیل اینکه زانو یک مفصل فعال و تحمل‌کننده وزن است و دارای ساختار پیچیده‌ای است، به طور معمول بیشتر از سایر مفاصل آسیب می‌بیند.

درد زانو ممکن است ناشی از بیماری‌ها یا مشکلات مرتبط با مفصل زانو، استخوان‌ها و بافت‌های نرم اطراف زانو یا حتی اعصاب حسی مرتبط با این ناحیه باشد. مفصل زانو به عنوان یکی از آسیب‌پذیرترین مفاصل نسبت به بیماری‌های روماتیسمی مانند آرتریت روماتوئید، آرتریت واکنشی، لوپوس و همچنین پوکی استخوان شناخته شده است. آسیب ناشی از استفاده بیش از حد زانو ممکن است به التهاب تاندون زانو (زانوی دوندگان) و التهاب بورس (بورسیت) منجر شود. برای درمان درد زانو بدون نیاز به جراحی، می‌توان از حرکات اصلاحی و ورزش‌های مناسب برای زانو استفاده کرد.

علائم

محل و شدت زانو درد بسته به علت مشکل تغییر می‌کند. در ادامه به شماری از نشانه‌ها و علائم متداول زانو درد اشاره می‌کنیم:

• تورم و خشکی
• قرمزی و داغی زانو
• ضعف یا ناپایداری
• داغ بودن زانو
• حساسیت و درد در هنگام لمس مفصل
• خستگی و ضعف زانو
• تق تق یا قرچ قرچ صدا دادن زانو
  • وجود صدا در زانو و یا تق تق زانو یک مشکل شایع است که عوامل متعددی می‌تواند در به وجود آمدن آن دخیل باشد. اصطلاح مورداستفاده برای صدای زانو در پزشکی “کریپتوس ” است. فارغ از نوع صدا (صدای تق‌تق، خرچ خرچ، صدای خرد شدن و یا ترک‌خوردگی، صدای برخورد شلاق مانند و …) وجود صدا در مفاصل را “کریپتوس” می‌نامند.
• ناتوانی در صاف کردن کامل زانو
• بیماران مبتلا به آرتروز زانو از درد و خشکی زانو در صبح شکایت دارند

بسیاری از علائم زانو درد نتیجه انباشته شدن مایع در مفصل هستند.

علت

موارد متعددی وجود دارد که میتواند روی عملکرد صحیح یکی از زانوها یا هر دو زانو تاثیر بگذارد و باعث ایجاد زانو درد شود. آسیب دیدگی زانو یکی از رایج ترین دلائل آن است اما موارد دیگری هم مانند بیماری آرتروز یا ساییدگی زانو ، مشکلات حرکتی باعث از بین رفتن و ناراحتی مفصل میشود

درد موقت و ناگهانی زانو با زانو درد مزمن متفاوت است؛ بسیاری از ما احتمالاً در مقطعی از زندگی در اثر ضربه، صدمه دیدن یا دچار سانحه شدن، درد زانو را تجربه کرده‌ایم.  زانو درد مزمن به ندرت بدون درمان تسکین می‌یابد و همواره پی‌آمد یک اتفاق ناگهانی نیست؛ بلکه اکثر اوقات نتیجه ابتلا به عارضه‌ای خاص است و در علل گوناگونی ریشه دارد. بیماری‌ها یا عارضه‌های جسمی که می توانند علت زانو درد باشند عبارتند از:

• آرتروز زانو: درد، التهاب و تخریب مفصل ناشی از فرسودگی و تحلیل رفتن مفصل.
• التهاب تاندون: درد جلوی زانو که هنگام بالا و پایین رفتن از پله‌ها یا بالا رفتن از سراشیبی تشدید می‌شود.
• التهاب بورس: التهاب ناشی از استفاده مکرر و بیش از اندازه یا چندین بار صدمه دیدن زانو.
• نرمی غضروف استخوان کشکک زانو (کندرومالاسی): آسیب دیدن غضروف زیر کاسه زانو
• نقرس: آرتروز ناشی از انباشته شدن اسید اوریک
• کیست بیکر: انباشته شدن مایع سینوویال (مایع روان کننده حرکت مفصل) در پشت زانو که مهمترین علت درد پشت زانو می باشد.
• آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی): اختلال مزمن التهابی خود ایمنی که تورم دردناک را به دنبال دارد و در نهایت به بدشکلی مفصل و ساییدگی استخوان می‌انجامد.
• در رفتگی زانو: کاسه زانو اکثر اوقات در اثر ضربه (تروما) از جا درمی‌آید.
• پارگی مینیسک: پارگی یک یا چند غضروف زانو
• پاره شدن رباط (لیگامان): پارگی یکی از چهار رباط زانو. معمولا رباط صلیبی قدامی (ACL) بیش از دیگر رباط‌ها آسیب می‌بیند.
• تومورهای استخوانی: استئوسارکوم دومین سرطان شایع استخوان است و عموماً در زانو بروز می‌یابد.

عامل‌های تشدید کننده زانو درد:

• آسیب ساختار زانو، خونریزی و تورم را به دنبال دارد و چنانچه این آسیب به شیوه‌ی مناسب درمان نشود، موجب بروز مشکلی مزمن خواهد شد.
• رگ به رگ شدن یا کشیدگی
• استفاده بیش از اندازه
• عفونت
• حالت اندامی و وضعیتی نامناسب هنگام انجام فعالیت‌های جسمی
• گرم یا سرد نکردن بدن به ترتیب قبل یا بعد از فعالیت جسمی
• کشش نامناسب عضلات

نرمی غضروف استخوان کشکک زانو (سندرم درد پاتلوفمورال) اصطلاحی کلی است که به بروز درد بین کشکک و استخوان ران زیر کشکک (فمور) اشاره دارد. این سندرم در میان ورزشکاران و جوانان، به ویژه جوانان دچار مشکلاتی مانند زانوی پرانتزی یا ضربدری و سالمندان متداول است. سالمندان معمولاً در اثر آرتروز کاسه زانو دچار این درد می‌شوند.

افراد در معرض زانو درد

سالمندان مبتلا به عارضه‌های استخوانی یا مفصلی از زانو درد رنج می‌برند. بانوان بالای 65 سال بیش از بانوان جوان‌تر خود دچار این درد می‌شوند. البته جوانان و نوجوانان نیز در صورت انجام ورزش زانو درد یا فعالیت‌هایی با زانو درد مواجه می‌شوند که پریدن، دویدن یا انجام حرکت‌های فعال مشابهی را ایجاب می‌کنند که موقعیت‌های پر فشاری را بر بدن تحمیل می‌کنند.

کودکان در دوران نوجوانی یا خردسالی نیز در اثر بازی‌های فعال به این درد مبتلا می‌شوند. زانو درد در میان کودکانی رواج بیشتری دارد که می‌پرند، می‌دوند یا در فعالیت‌های همراه با حرکت‌های مکرر شرکت می‌کنند.

ارزیابی بیومکانیکال

ساختار اسکلتی عضلانی بدن انسان شامل استخوان، عضله، تاندون و لیگامان است که اتصال دواستخوان به یکدیگر در محل مفصل از حمایت عضلات و سایر ساختارهای لازم برخوردار است تا اجازه تحرک و ثبات را در موارد مختلف بدهد. انتقال نیرو و انجام کار از وظایف اصلی ساختار اسکلتی و عضلانی است. ستون فقرات به عنوان تحمل کننده وزن سر و اندام‌های فوقانی (دست‌ها) و همچنین عامل تحرک تنه بایستی از اصولی پیروی کند تا با کمترین آسیب بتواند بیشترین کار را انجام دهد. پاها نیز به عنوان تحمل‌کننده وزن تنه و قسمت‌های بالایی باید از اصول مشابهی پیروی کنند.

با توجه به گسترش زندگی ماشینی و تغییر سبک زندگی، کنترل این نیروهای غیرطبیعی وارده به مفاصل و پیشگیری از آسیب امری لازم و بدیهی است. برای تشخیص و غربالگری اختلالات مربوط به راستای ستون فقرات و اندام‌های تحتانی، از دستگاه‌های ارزیابی بیومکانیکال استفاده می‌شود. این ابزارهای تشخیصی علاوه بر بی‌خطر بودن (در مقایسه با روش‌های مرسوم تصویربرداری مانند عکس رادیوگرافی) امکان بررسی روند درمان را در دوره‌های مورد نظر دارند و ابزار مناسبی به منظور غربالگری کودکان می‌باشند.

با استفاده از نتایج به دست آمده از ارزیابی بیومکانیکال، ارتوپد فنی می‌تواند بریس، کفی و کفش طبی مناسب برای شما را طراحی کند. این نوع از بریس‌های سفارشی به طور مخصوص برای بیمار ساخته می‌شوند و بهترین کارایی را جهت درمان درد زانو دارند.

درمان

درد از علائم شایع این بیماری است که می‌تواند در سطوح مختلف (به‌عنوان‌مثال خفیف، متوسط و شدید) ظاهر شود.
ثابت‌شده است تمرینات ورزشی (به‌عنوان‌مثال تقویت عضلات و تمرینات هوازی) در کاهش درد و همچنین بهبود عملکرد فیزیکی زانو در کوتاه‌مدت مؤثر هستند. به‌منظور انجام صحیح تمرینات، ورزش برای درد زانو باید تحت نظارت یک فرد آموزش‌دیده و متخصص مانند یک فیزیوتراپیست انجام شوند. هنگامی‌که به‌درستی روش این تمرینات را یاد گرفتید، می‌توانید آن‌ها را در خانه انجام دهید. هرچند تحقیقات نشان داده است که انجام ورزش به‌صورت گروهی مؤثرتر از ورزش در خانه می‌باشد.
راه رفتن هوازی، تقویت عضله چهار سر ران، تمرینات قدرتی و ورزش تای چی، نمونه‌ای از تمریناتی هستند که می‌تواند برای درمان آرتروز زانو مفید باشند.

در ادامه راههای درمان درد زانو شرح داده می شود.

درمان خانگی

• چند روز استراحت دادن به زانو و خودداری از انجام فعالیت‌های سنگین
• قرار دادن یخ روی زانو برای کاهش درد و تورم. یخ را باید هر 3 یا 4 ساعت یک بار به مدت 15 تا 20 دقیقه برای 2 تا 3 روز یا تا زمان از بین رفتن درد روی زانو گذاشت.
• بستن زانو با باند کشی جهت جلوگیری از افزایش ورم یا حمایت کردن از زانو
• بالا آوردن زانو با قرار دادن بالش زیر پاشنه هنگام نشستن یا دراز کشیدن برای کاهش تورم
• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، مانند ادویل، آلیو یا موترین، باعث کاهش ورم و زانو درد می شوند. هر چند این داروها را به دلیل اثر جانبی‌شان نباید به طور مداوم مصرف کرد، مگر آن که پزشک چنین دستوری داده باشد.

بریس و زانو بند طبی

انواع مختلفی از بریس و زانو بند طبی برای درمان زانو درد طراحی شده است، در ادامه سعی می‌کنیم بهترین نوع بریس را با توجه به شرایط بیمار معرفی کنیم.

زانو بند های طبی از نظر میزان حمایت از این مفصل با یکدیگر تفاوت دارند و به شیوه‌های گوناگون روی زانو بسته می‌شوند. به علاوه این زانو بند ها از مواد مختلف ساخته می‌شوند و بازه قیمتی گسترده‌ای دارند.

زانو بندی که در تصویر پایین مشاهده می کنید، برای عارضه‌های مداوم زانو که به میزان حمایت کمی احتیاج دارند، ایده ال می باشد.  قیمت پایین، سهولت بستن بریس و به عمل آوردن حمایت مناسب از مزیت‌های این بریس به شمار می‌رود.

زانوبند طبی که در تصویر پایین مشاهده می کنید، زانو بند ساده‌ای است که به راحتی روی زانو کشیده می‌شوند تا آن را گرم و به اندازه کافی فشرده کند و حمایت لازم را از آن به عمل آورند. ایده‌آل برای درد و آسیب‌های جزئی.

کفش، کفی و صندل طبی

کفش، کفی و صندل طبی از راه‌های مفید برای کاهش و درمان زانو درد می‌باشد. قرار دادن کفی‌های طبی سفارشی به پایداری زانو کمک می‌کند و موجب می‌شود تا زانو در محدوده دامنه حرکتی طبیعی حرکت کند. کفش باید کف پا را، بدون فشار آوردن به آن یا پوشاندن و محافظت بیش از حد، در راستای مناسب قرار دهد. یکی از روش های حائز اهمیت در طراحی و ساخت کفی، کفش و صندل طبی استفاده از اسکن فشاری کف پا می باشد.

در کلینیک ارتوپدی فنی امید، بررسی دقیق بیومکانیکال با استفاده از اسکن فشاری پا صورت می گیرد. با استفاده از این تکنولوژی نقاط کم فشار، پرفشار و نوع انحرافات مشخص می شود، سپس با توجه به اطلاعات به دست آمده اقدام به ساخت کفی و کفش طبی مخصوص بیمار می کنند.علاوه بر این در کلینیک ارتوپدی فنی امید پای بیمار توسط اسکن سه بعدی مورد ارزیابی بیومکانیکی قرار می گیرد و فایل سه بعدی کف پا در نرم افزار مخصوصی طراحی می شود و کفی طبی با استفاده از دستگاه تراش کامپیوتری ساخته می شود. 

تزریق

تزریق مستقیم دارو داخل مفصل زانو در موقعیت‌هایی خاص می‌تواند راهگشا باشد. کورتیکواستروئید و روان کننده‌ها دو دارویی هستند که معمولاً تزریق می‌شوند. تزریق کورتیکواستروئید برای بیماران مبتلا به آرتروز زانو و دیگر بیماری‌های التهابی زانو مفید است. این نوع تزریق را باید هر چند ماه یک‌بار تکرار کرد. روان کننده‌ها که مشابه مایع موجود در مفصل زانو هستند در تسکین زانو درد و بهبود حرکت مؤثراند.

فیزیوتراپی (طب فیزیکی)

تقویت عضله‌های اطراف زانو گاهی اوقات موجب پایدارتر شدن آن می‌شود و باعث انجام بهتر حرکت‌های زانو می شود. بهره‌گیری از فیزیوتراپی از آسیب دیدن زانو یا تشدید بیشتر آسیب جلوگیری می‌کند. همچنین با تقویت عضلات به کاهش زانو درد کمک می کند.

معمولاً فیزیوتراپی می تواند باعث کاهش زانو درد، بهبود وضعیت زانو، و تقویت عضلات پشتیبان آن و نیز کاهش احتمال عود مجدد مشکلاتی مانند سندروم پاتلوفمورال شود. روش های متداول درمان زانو درد در این حالت به شرح زیر هستند:

تقویت عضله چهار سر ران
تقویت ماهیچه های جدا کننده مفصل ران و عضلات چرخنده خارجی
تحریک الکتریکی، یخ درمانی و ماساژ درمانی برای کاهش درد بیمار
تمرین های حرکتی برای حفظ تعادل یک پا
در هر حالت نیاز به معاینه زانوها برای تشخیص احتمال ابتلا به آرتروز وجود دارد و در این صورت ممکن است نیاز به ورزش ها و حرکات اصلاحی زانو و دیگری نیز وجود داشته باشد.

حرکات اصلاحی

ورزش های زانو درد بخش ضروری و حیاتی برنامه توانبخشی، تقریباً تمام مشکلات زانو محسوب می‌شوند. عضله‌ها به سرعت پس از آسیب دیدن زانو یا بروز درد در این مفصل رو به ضعیف شدن می‌گذارند و در نتیجه مشکل تشدید می‌شود و دوره بهبود طولانی‌تر می‌شود.

متأسفانه بازگرداندن قدرت اولیه به عضله بیش از ضعیف شدن آن زمان می‌برد، بنابراین انجام نرمش‌های تقویتی را باید در اولین فرصت ممکن شروع کرد. حتی در صورت دردناک بودن زانو نیز نرمش‌ها و حرکات اصلاحی زانو درد تقویتی بسیار ساده‌ای وجود دارند که می‌توان آن‌ها را بدون حرکت دادن زانو انجام داد و روند بهبود را به میزان قابل توجهی شتاب بخشید.

در ادامه برنامه‌های تقویت درجه‌بندی شده ارائه می‌شود. هر برنامه گروه متفاوتی از عضله‌های کنترل کننده زانو، یعنی عضله‌های چهارسر، همسترینگ، سرینی، ساق پا و کاسه زانو، را هدف قرار می‌دهد. برنامه‌های مذکور عبارتند از:

برنامه تقویتی مقدماتی: در ابتدا تمرین‌ها و حرکت‌های ساده و کارآمدی برای تقویت عضله‌ها انجام می‌شود، بدون آن که فشار بیش از حدی به زانو وارد شود یا احتمال آسیب دیدن آن وجود داشته باشد.

برنامه تقویتی متوسط: بیمار پس از بازیابی نسبی قدرت و اطمینان به خود تمرین‌های دشوارتری را برای تقویت عضله‌ها شروع می‌کند. تمام این حرکت‌ها را می‌توان به تنهایی در خانه بدون نیاز به تجهیزات خاص انجام داد.

برنامه تقویتی پیشرفته: بیمار در آخرین مرحله قادر می‌گردد تا عملکرد و قدرت کامل را تا حدی بازیابد که بتواند فعالیت‌های معمول را ازسربگیرد و از عود کردن مشکل اصلی جلوگیری کند.

در ادامه چند حرکت ورزشی مفید در کاهش زانو درد ذکر شده است. توجه داشته باشید بهتر است این ورزش ها را با مشورت پزشک یا فیزیوتراپ انجام دهید.

کشش همسترینگ: کشش عضله‌ها دامنه حرکتی را بهبود می‌بخشد و بدن را منعطف نگه می‌دارد.گرم کردن بدن طی یک پیاده‌روی 5 دقیقه‌ای موجب می‌شود تا بهترین نتیجه از تمرین‌های کششی به دست آید. به پشت دراز بکشید، ملافه را دور کف پای راست بپیچید (مانند تصویر پایین) و به کمک آن پا را به صورت مستقیم بالا بیاورید و بکشید. 20 ثانیه در این حالت بمانید، سپس پا را پایین بیاورید. این حرکت را 2 بار برای هر پا تکرار کنید.

کشش عضله ساق پا: تمرین‌های کششی در جلوگیری از بروز زانو درد و صدمه دیدن این مفصل مؤثر است.بایستید و برای حفظ تعادل از یک صندلی کمک بگیرید. پای چپ را خم کنید، پای راست را به اندازه یک گام عقب ببرید و به آهستگی آن را در پشت سر صاف کنید (مانند تصویر پایین). پاشنه پای چپ را به کف زمین تا حدی فشار دهید که در ساق پای عقب احساس کشش کنید. 20 ثانیه در این حالت بمانید. 2 بار این حرکت را تکرار کنید و سپس وضعیت پاها را جابه‌جا کنید. برای وارد شدن کشش بیشتر رو به جلو خم شوید و زانوی راست را بیشتر خم کنید. نگذارید زانوی راست عقب‌تر از پنجه پا برود.

جراحی

عمل‌های زانو در بازه‌ی گسترده‌ای از جراحی آرتروسکوپی زانو تا تعویض کامل مفصل زانو قرار می‌گیرند. جراحی آرتروسکوپی زانو عملی بسیار رایج است که پزشک طی انجام آن می‌تواند داخل زانو را از طریق ایجاد سوراخ‌هایی کوچک و وارد کردن دوربین فیبر نوری مشاهده کند. جراح بسیاری از آسیب‌ها را ترمیم می‌کند و قطعه استخوان‌ها یا غضروف‌های کوچک شناور در مفصل را خارج می‌کند.

دیگر روش‌های درمانی

اثبات شده است که طب سوزنی تا حدی زانو درد را به ویژه در بیماران مبتلا به استئوآرتریت، کاهش می‌دهد. مصرف مکمل‌های گلوکزآمین و کندروایتین نیز در بعضی از بیماران مفید بوده است.

پیشگیری

همواره وقوع حوادث احتمالی است. اگرچه بسیاری از آسیب‌های زانو در حین ورزش و فعالیت‌های تفریحی اتفاق می‌افتد، اما بیشترین موارد آسیب‌های زانو در محل کار یا منزل رخ می‌دهد. عضلات قوی می‌توانند مفصل‌ها را پایدار نگه دارند. زانوهایی که عضلات چهارسر و همسترینگ قوی دارند، می‌توانند فشارهای ناشی از صدمات قابل توجه زانو را بهتر تحمل کنند. استفاده از کفش مناسب نیز می‌تواند احتمال آسیب دیدن زانو را کاهش دهد. پوشیدن کفش‌های مناسب در هر فعالیت می‌تواند احتمال پیچ خوردن پا و وارد شدن نیروهای اضافی به زانو را کاهش دهد.

آسیب‌های زانو بیماری شایعی است که دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد. درد زانو در دوران بارداری ممکن است ناشی از اضافه وزن مادر باشد، اما در صورت بروز درد در این دوران، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. بهترین درمان برای درد زانو معمولاً با توجه به علت آن برای بیمار تجویز می‌شود، از جمله این روش‌ها می‌توان به تزریقات، استفاده از پمادهای موضعی، طب سوزنی، کفی و کفش سفارشی، فیزیوتراپی و غیره اشاره کرد. استفاده از کفش و کفی طبی مناسب می‌تواند یکی از روش‌های درمانی یا حتی پیشگیری در مواردی که فرد مبتلا به زانوی پرانتزی یا ضربدری است، باشد. در مراکز ارتوپدی فنی، با استفاده از اسکن فشاری پا و بررسی الگوی راه رفتن، کفش و کفی طبی مخصوص هر بیمار ساخته می‌شود.

در کلینیک ارتوپدی فنی امید با استفاده از ارزیابی بیومکانیکال و توسط کارشناسان ماهر، کفی و کفش طبی مخصوص شما طراحی و ساخته  می شود.