پروتز پای مصنوعی برای جایگزینی قطع عضوهای زیر زانو، بالای زانو، کل ران و لگن یا بخشی از پا استفاده میشود. انتخاب نوع پروتز مناسب برای هر فرد بستگی به میزان قطعشدگی، بودجه و عملکرد فرد متقاضی دارد و پس از مشاوره با پزشک تعیین میشود. برای ساخت پروتز پای مصنوعی، پس از بهبود محل قطع شده، با استفاده از اسکن یا قالبگیری اقدام به اندازهگیری بخشهای باقیمانده از پا میشود؛ سپس یک پروتز موقت ساخته شده و هنگامی که حجم و شکل باقیمانده اندام تثبیت شد، اقدام به تهیه پروتز دائمی میشود. برای حفظ ماندگاری پروتز پای مصنوعی، نیاز به مراقبتهای ویژه و نظافت دارد.
پروتز پای مصنوعی چیست؟
پروتز پای مصنوعی به سازه یا اندام مصنوعی گفته میشود که برای جایگزینی بخشهایی از بدن استفاده میشود. اندام بدن ممکن است بر اثر آسیبهای ناشی از دیابت، تصادفات، سرطان یا مشکلات مادرزادی قطع شوند؛ در این شرایط پروتز با اتصال به استامپ، جایگزین پای قطع شده میشود تا فرد بتواند تمام یا بخشی از عملکرد از دسترفته آن عضو را دوباره به دست بیاورد. استامپ به بخش باقیمانده عضو قطع شده یا از دست رفته بدن گفته میشود که نقش بسیار مهمی در نگهداری پروتز دارد. پای مصنوعی میتواند ظاهر پای از دست رفته را تا حد قابل قبولی تقلید کند.
اجزای تشکیلدهنده پروتز پای مصنوعی
پروتز پای مصنوعی از اجزای مختلفی تشکیل شده است؛ این اجزا با هم کار کرده تا تحرک و عملکرد پا را شبیهسازی کنند. در اینجا بخشهای مختلفی که معمولاً در پروتز پا یافت میشود را میتوانید مشاهده کنید:
- سوکت (Socket): سوکت بخشی از پروتز است که استامپ یا اندام باقیمانده درون آن قرار میگیرد. این سوکتها به صورت سفارشی طراحی و ساخته میشوند.
- لاینر (Liner): لاینر یکی از بخشهای مهم پروتز پای مصنوعی است که مانند یک لایه محافظ میان پوست و پروتز عمل میکند؛ جنس این لاینرها معمولاً از ژل است.
- سیستم تعلیق: سیستم تعلیق وظیفه نگهداشتن پروتز روی استامپ را به وسیله مکش یا نگهدارندههای مخصوصی برعهده دارد.
- مفصل زانوی مصنوعی: در پروتزهای قطع عضو بالای زانو، یک مفصل مصنوعی زانو وجود دارد تا خم شدن و امتداد ساق پا در حین راهرفتن فراهم شود.
- پایلون (Pylon): پایلون به بخش اصلی داخلی پروتز گفته میشود که سوکت را به استامپ متصل میکند. این بخش ثبات و انتقال نیرو را در حین راه رفتن فراهم میکند.
- پنجه و مچ پای مصنوعی: این بخش وظیفه جذب ضربه و پشتیبانی از فعالیتهای مختلف در پروتز پا را دارد.
مزایای استفاده از پروتز پای مصنوعی
استفاده از پروتز پای مصنوعی برای افرادی که از دستدادن عضوی را تجربه کردهاند بسیار مفید و ارزشمند است. وجود پا خود یک مزیت بزرگ است، اما برخی از مزایای دیگر استفاده از پروتز پای مصنوعی شامل موارد زیر میشوند:
بازگشت عملکرد پا
گفته میشود که پا قلب دوم بدن است. افرادی که قسمتی یا تمام پای خود را از دست دادهاند با مشکلات روزمره بسیاری روبرو هستند که زندگی را برایشان مختل میکند. با استفاده از پروتز میتوان شاهد بازگشت عملکرد پا در راهرفتن، دویدن، بالا رفتن از پلهها و انجام فعالیتهای مختلفی که به حرکت پا نیاز دارند، بود.
افزایش تحرک
ممکن است در اثر قطع عضو، فرد توانایی تحرک و فعالیت بدنی خود را از دست دهد. استفاده از پروتز پا میتواند امکان انجام فعالیتها و افزایش تحرک در بدن را به دنبال داشته باشد. استفاده از پروتز پا مستلزم استفاده از ماهیچهها در اندام باقیمانده و سایر عضلات بدن برای کنترل و حرکت با پروتز است، این میتواند باعث ارتقا رشد عضلات و بهبود وضعیت کلی بدن شود.
استقلال شخصی
پروتزهای پا به افراد این اجازه را میدهند تا به طور مستقل به انجام فعالیتهای روزانه خود بپردازند و اتکا به وسایل کمکی و دیگران را کاهش میدهند. با پوشاندن پروتز در زیر لباس، حتی ممکن است که کسی متوجه وجود پروتز در فرد نشود.
تأثیر روانی مثبت و افزایش اعتماد به نفس
توانایی راه رفتن و انجام فعالیتهای بدنی و ورزشی میتواند تأثیر بسیار مثبتی بر سلامت روانی افراد داشته باشد. این باعث افزایش اعتماد به نفس شده و منجر به افزایش رضایت از زندگی میشود.
انواع پروتز پا بر اساس محل اتصال
پروتزهای پای مصنوعی با توجه به قطعی عضو میتوانند انواع مختلفی داشته باشند. هر کدام از این پروتزها کاربرد مخصوص به خود را دارند و قسمتی از پای قطع شده را جایگزین میکنند. در زیر میتوان انواع پروتز پا را بر اساس کاربرد و محل اتصال آنها مشاهده کرد:
پروتز جزئی
پروتزهای جزئی زمانی کاربرد دارند که بخش یا بخشهایی از خود پا، مانند انگشتان، قسمت جلویی پا یا پاشنه از دست رفته باشند.
ترنس تیبیال (Trans-Tibial)
پروتزهای ترنستیبیال یا پروتز زیر زانو جایگزین ساق، مچ و پنجه پا میشوند. در این پروتزها، زانو و بخشهای باقی مانده از آن داخل سوکت قرار میگیرند.
ترنس فمورال (Trans-Femoral)
پروتز ترنس فمورال جایگزینی برای بالای زانو است. قسمت باقی مانده از ران درون سوکت این نوع پروتز قرار میگیرد و شامل زانوی مصنوعی، ساق، مچ، پاشنه و پنجه پای مصنوعی میشود.
پروتز لگن و کل ران
این پروتز زمانی استفاده میشود که کل مفصل ران و لگن هم نیاز به تعویض داشته باشند. در این صورت از یک مفصل ران و لگن مصنوعی برای اتصال پروتز پا استفاده میشود.
پروتز اسئواینگریشن (Osseointegration)
این پروتز برخلاف دیگر پروتزها، شامل جراحی و کاشت ایمپلنت فلزی درون استخوان میشود. این ایمپلنت کاشته شده پس از بهبود، طی فرایندی به نام اسئواینتگریشن با استخوان پیوند خورده و امکان اتصال محکم را با پروتز برقرار میکند. این پروتز امکان تحرک بیشتر و عملکرد بهتری را برای استفاده کننده فراهم میآورد. افرادی که توانایی استفاده از سایر پروتزهای سوکت دار را ندارند، گزینه مناسبی برای استفاده از پروتز اسئواینتگریشن هستند.
انواع پروتز پای مصنوعی بر اساس کاربرد
پروتزهای پای مختلفی با توجه به نیازها و بودجه هر فرد وجود دارند. معمولاً پروتز پای مصنوعی از ترکیبی از پلاستیک، تیتانیوم و فیبر کربن ساخته میشود. جنس این پروتزها باعث میشود که وزن این پروتزها سبک یا سنگین باشد. قابلیت تنظیم ارتفاع، ثابت بودن یا مفصلدار بودن هم از ویژگیهای یک پروتز پای مصنوعی میتواند باشد.
سوکت
سیستم سوکت یکی از اجزای حیاتی پروتزهای پا است که به عنوان رابط میان اندام باقی مانده و پروتز عمل میکند. سوکتها به صورت سفارشی ساخته میشوند تا با شکل استامپ تطابق داشته باشند و اتصالی ایمن و راحت را فراهم کنند. جنس سوکتها معمولاً از موادی مانند ترموپلاستیک یا فیبر کربن است که دوام، انعطافپذیری و وزن سبکی را ارائه میدهند. سوکتها شکلها و انواع مختلفی نیز دارند که برخی از انواع رایج آنها شامل موارد زیر میشوند:
سوکتهای چهارضلعی (Quadrilateral Socket)
سوکتهای چهار ضلعی رایجترین نوع سوکت هستند و شکل آن، طوری طراحی شده تا با ایجاد فشار یکسان در چهار طرف استامپ و عضو باقیمانده، تحمل وزن را برای لگن راحتتر کند.
| مزایا | معایب |
| تراز بهتر | راحتی کمتر |
| پایداری و ثبات بیشتر | حرکت محدود |
| تهویه و گردش هوای بهتر در سوکت | ایجاد فشار زیاد در برخی نقاط پا |
| هزینه پایینتر | عادتکردن به سوکت سخت است |
سوکتهای پوششی ایسکیال (Ischial Containment Socket)
این نوع سوکت بیشتر به شکل بیضی است و ابعاد آن در وسط بزرگتر از ابتدا و انتهای آن است. این نوع از سوکت جدیدتر از سوکتهای چهارضلعی است و توزیع وزن در این نوع از سوکتها فقط در یک نقطه خاص انجام نمیشود. شکل بیضی آن به سوکت اجازه میدهد تا وزن را به طور مساوی در تمامی نقاط استامپ توزیع کند. این سوکتها معمولاً یک لایه داخلی انعطافپذیر و یک لایه خارجی سفت و سخت دارند.
| مزایا | معایب |
| توزیع وزن بهتر | تهویه و گردش هوای محدود |
| افزایش تحرک و عملکرد | حجیمتر و وزن سنگینتر |
| راحتی و سهولت استفاده | تنظیم و تراز مشکلتر |
| امنیت و کاهش احتمال سقوط | هزینه بیشتر |
سیستم تعلیق
سیستم تعلیق پروتز پا وظیفه نگهداری و اتصال سوکت به استامپ را برعهده دارد. سیستم تعلیق باید بتواند ثبات و پشتیبانی لازم را برای پروتز فراهم کند. سیستم تعلیق میتواند به شکل بست و تسمه، سیستم مکش و غیره تشکیل شده باشد.
بستها و تسمههای نواری
استفاده از بستها و تسمههای نواری قابل تنظیم روشی آسان و ارزان روش برای نگهداشتن سوکت در جای خود است. بیشتر موارد استفاده از این سیستم تعلیق در افرادی است که قسمت کوچکی از پای آنها باقیمانده است و نمیتوان از سایر انواع تعلیق در پروتز استفاده کرد. میتوان از این سیستم تعلیق به صورت جداگانه یا به همراه سایر سیستمهای تعلیق استفاده کرد.
| مزایا | معایب |
| ارزانقیمت | به ناحیه استامپ فشار میآورد |
| سهولت در استفاده | هنگام نشستن تکان میخورد |
| ساده | ممکن است باعث کبودی شود |
| با دوام | ممکن است در گرما باعث ناراحتی شود |
ژل لاینر به همراه قفل
در این سیستم تعلیق، یک پین فلزی به ژل لاینر متصل است و هنگامی که اندام درون سوکت قرار گرفت، این پین به مکانیزم قفلی که در پایین سوکت است متصل شده و در جای خود محکم میشود. برای باز کردن قفل و خارجکردن استامپ، باید از کلید کنار سوکت استفاده کرد.
| مزایا | معایب |
| پوشیدن آسان | رطوبت در محل استامپ |
| تطبیقپذیری | امکان تحریک پوست |
| راحتی بیشتر | ایجاد فشار در استامپ |
| افزایش عملکرد | وزن بالا |
| طول عمر بالا | هزینه بالاتر |
سیستم مکش
استفاده از مکانیزم مکش و خلأ یکی از راههای مناسب اتصال استامپ به سوکت است. در این سیستم، استامپ بعد از قرارگیری درون سوکت هوا از داخل سوکت خارج شده و با ایجاد مکش، استامپ را محکم در جای خود نگه میدارد.
| مزایا | معایب |
| افزایش پایداری و ثبات | قابلیت تنظیم محدود |
| بهبود جذب ضربه | تهویه محدود |
| جلوگیری از صطکاک پوست و سوکت | ناسازگاری با اشکال خاص برخی اندامها |
| جلوگیری از تحریک پوست | به دلیل مکش، سوکت به سختی خارج میشود |
| مشکل در استفاده از پروتز با کاهش یا افزایش وزن |
زانوی پای مصنوعی
انواع مختلفی از زانوی پای مصنوعی وجود دارند که هر کدام نیازهای خاصی را بر طرف میکنند. انتخاب زانوی مناسب در پروتز پا به نیازها و نوع فعالیت مورد انتظار فرد بستگی دارد.
پروتز پا با زانوی تک محوری
پروتزهای پای بالای زانو که خود زانو را هم شامل میشوند معمولاً با دو نوع مفصل ارائه میشوند. یک نوع از این مفصلها تک محوری است. پروتز دارای مفصل تک محوری در هنگام راه رفتن فقط در یک محور بالا به پایین امکان حرکت دارند. این پروتز معمولاً برای افرادی مناسب است که سطح فعالیت بدنی محدودی دارند.
| مزایا | معایب |
| مقرون به صرفه | دامنه حرکتی محدود |
| سهولت استفاده | مناسب سطوح ناهموار نیست |
| وزن سبک | مناسب بالارفتن از پله نیست |
| تعمیر و نگهداری راحت | عدم تحمل ضربههای شدید |
| ثبات در هنگام راهرفتن یا ایستادن | مشکل در فعالیتهایی که نیاز به چرخش پا دارند |
پروتز پا با زانوی چند محوری
پروتزهای دارای زانوی چند محوری در بیشتر موارد شبیه به پروتز زانوی تک محوری هستند با این تفاوت که امکان حرکت به طرفین را نیز دارند و به خوبی حرکت پای طبیعی انسان را شبیهسازی میکنند. پروتز زانوی چند محوری دارای محورها و اجزای مختلفی است که امکان خم شدن، چرخش و همترازی با سطوح ناهموار را دارا میباشند. این نوع از پروتزها دارای عملکرد بالایی بوده و به کاربر این امکان را میدهند که عملکرد روزمره را با حرکت و ثبات بیشتری انجام دهد. همچنین پروتز چندمحوری قابلیت جذب ضربههای بیشتری را دارا است و بسیار بهتر با سطوح ناهموار و سراشیبیها منطبق میشود و خطر زمینخوردن و سقوط را کاهش میدهد.
| مزایا | معایب |
| عملکرد بالا | هزینه بالا |
| امکان چرخش | پیچیدگی بالا |
| جذب بیشتر ضربه | نیاز به نگهداری مداوم |
| تقلید حرکت پای طبیعی | تعمیرات پرهزینه |
| حفظ تقارن و تراز با سطوح ناهموار | دیر عادتکردن به پروتز |
| حفظ تعادل هنگام راهرفتن یا بالارفتن از پله | سختی یادگیری استفاده از پروتز |
پروتزهای هیدرولیک و پنوماتیک
پروتزهای هیدرولیک از مایع و پروتزهای پنوماتیک از هوا برای تطبیق مدل راه رفتن در سطوح ناهموار استفاده میکنند. هر دو سیستم حرکت ماهیچهها در واکنش سریع به حالات مختلف را تقلید میکنند، به همین دلیل امکان راه رفتن با پایداری بیشتری را فراهم میکنند. از آنجایی که پروتزهای هیدرولیکی به مایع برای انجام این کار نیاز دارند کمی سنگینتر از پروتزهای پنوماتیکی هستند، اما پروتزهای هیدرولیکی پیادهروی نرمتری را ارائه میدهند. هر دو نوع این پروتزها نیاز به تعمیر و نگهداری مستمر دارند.
| مزایا | معایب |
| تحرک بالا | هزینه بالا |
| راهرفتن طبیعی | تنظیم پیچیده |
| حرکت نرمتر و راحتتر | نیاز به نگهداری و تعمیر |
| جذب شوک و ضربه بالا | تولید سروصدا هنگام راهرفتن |
| کاهش فشار روی مفاصل و اندام باقیمانده | وزن بالاتر در مقایسه با سایر پروتزها |
پروتز پا با قفل زانوی دستی
پروتزهای پای بالای زانو دارای یک سیستم و مکانیزم قفل هستند تا بتوان موقعیت خم و صافشدن زانو را کنترل کرد. در این پروتزها، هنگام راهرفتن زانو باید قفل شده تا در موقعیت صاف قرار گیرد و در هنگام نشستن، کاربر باید قفل را آزاد کند تا بتوان زانو را خم کرد.
| مزایا | معایب |
| مقرون به طرفه | تحرک و عملکرد محدود |
| ثبات بیشتر زانو در هنگام ایستادن | عدم سازگاری با سطوح ناهموار |
| جلوگیری از خطر سقوط و افتادن | باز و بسته کردن قفل به صورت مداوم |
| کنترل بیشتر کاربر روی وضعیت خم یا صافشدن زانو | نیاز مداوم به باز و بسته کردن قفل |
پنجه پای مصنوعی
پنجه مصنوعی بخش مهمی از پروتز پا هستند. پنجهها به فرد امکان راهرفتن، دویدن، انجام فعالیتهای روزانه و رفع نیازهای فردی را فراهم میسازد. دو نوع رایج این پروتزها شامل موارد زیر میشوند:
پروتز پای ثابت
این نوع از پروتز یک گزینه ساده، بادوام و ارزان است که برای افرادی که نیاز به پیادهروی محدود دارند بسیار مناسب است. بخش بیرونی پاهای پروتزهای SACH از یک ماده نرم تشکیل شده است که روی قطعات سخت داخلی را میپوشاند. این بخش بیرونی و نرم، شکل پای انسان را تقلید میکند. پنجه این نوع از پروتزها را میتوانید در دو نوع سخت و قابل ارتجاع تهیه کنید. نوع سخت آن برای راهرفتن در زمینهای ناهموار و سراشیبیها مناسب نیست و نوع ارتجاعی آن بهتر میتواند خود را با سطوح ناهموار وفق دهد. در کل پروتزهای SACH برای افرادی مناسب هستند که فعالیتهای بدنی کمی دارند یا به دنبال هزینههای بالا برای پروتز پا نیستند.
| مزایا | معایب |
| قیمت پایین | عملکرد حرکتی پایین |
| دوام بالا | مناسب راهرفتن روی سطوح ناهموار نیست |
| سبک | مناسب افراد دارای اضافهوزن نیست |
| ضد آب | مناسب فعالیت و تحرک بالا نیست |
| عدم نیاز به نگهداری مداوم | ارتفاع پاشنه غیر قابل تغییر است |
پروتز پای دینامیک
پروتزهای پای دینامیکی با ذخیره انرژی، مانند فنرهای فیبر کربنی انرژی را در حین راه رفتن ذخیره و آزاد میکنند و عملکرد تاندونها و عضلات طبیعی را تقلید میکنند. این پروتزها بازدهی را افزایش میدهند و انرژی لازم برای راهرفتن را کاهش میدهند و در نتیجه راهرفتن طبیعیتر و روانتری را به همراه دارند. این پروتزها برای افرادی که فعالیتهای بیشتری دارند مناسبتر هستند.
| مزایا | معایب |
| تحمل وزن بالا | هزینه بالاتر |
| عملکرد بالا | نیاز به نگهداری مداوم |
| مناسب برای سطوح ناهموار | سختی یادگیری و عادتکردن به این پروتز |
پروتز پای مصنوعی هوشمند
در این نوع از پروتزها ریزپردازندهها، مقاومت و میزان حرکت مچ و زانوی پای مصنوعی را بر اساس سرعت راه رفتن، سطح شیب و نوع زمین تغییر میدهند. پروتز هوشمند از حسگرهای مختلفی برای نظارت مداوم بر حرکت کاربر و تنظیم زاویه و سفتی مچ پا استفاده میکنند. فناوری موجود در این پروتز کنترل بهتری در پاها ارائه میدهد. البته باید این را در نظر داشته باشید که پروتزهای هوشمند نسبت به انواع دیگر پروتزها سنگینتر بوده و باید به طور مداوم شارژ شوند. این نوع از پروتز گرانترین نوع پروتز پای مصنوعی است.
| مزایا | معایب |
| تحرک بالا | گرانترین نوع پروتز پا |
| حرکت نرمتر و طبیعیتر | نگهداری منظم و مستمر |
| تقلید دقیق حرکت پای طبیعی انسان | آسیب با تغییر دمای هوا، وجود رطوبت و آب |
| فناوری پیشگیری از سقوط و افتادن | یادگیری و عادتکردن به پروتز سختتر است |
| تشخیص و تنظیم خودکار الگوهای راهرفتن کاربران | با وجود اجزای پیچیده بیشتر در معرض آسیب است |
فرآیند ساخت پروتز پای مصنوعی
فرایند ساخت پروتز شامل چندین مرحله است که در اینجا به صورت کلی نگاهی به مراحل ساخت پروتز پای مصنوعی میکنیم:
بهبود پس از جراحی
پس از جراحی قطع عضو، بهبود مناسب اندام باقی مانده بخش مهمی از فرایند است. یکی از دشوارترین مشکلاتی که ارتوپد فنی و بیمار با آن مواجه میشوند تورم بخش باقی مانده عضو، به دلیل تجمع مایع است. تورم، اندازهگیری و قالبگیری را دشوار میکند و مهم است اقدامهای خاصی را برای کاهش میزان ورم انجام داد. در این مرحله باید دستورالعملهای جراح خود را دنبال کنید و محل جراحی را تمیز نگه دارید تا از عفونت جلوگیری شود. انتهای عضو قطع شده باید دائماً پانسمان شود و باندها را باید هر ۴ تا ۶ ساعت عوض کرد. پس از برداشتن بخیههای جراحی، با استفاده از یک جوراب منقبض کننده تورم محل قطع عضو را کنترل کنید تا استامپ برای اتصال پروتز آماده شود.
اندازه و قالبگیری
بیمار چند هفته یا چند ماه پس از جراحی قطع عضو به متخصص ارتوپدی فنی مراجعه میکند. برای انجام اندازهگیری از دو روش اسکن لیزری و استفاده از قالب گچ استفاده میشود تا با استفاده از آنها پای مصنوعی موقت ساخته شود. این قالب گچ برای اندازهگیری تعیین حجم استامپ ساخته میشود و پس از آن به ساخت سوکت آزمایشی پرداخته خواهد شد. در طول این بازه زمانی، متخصص با اهداف تحرک و سطح فعالیت شما در آینده آشنا شده و نوع پروتز پای مصنوعی را بر اساس این موارد انتخاب خواهد کرد.
پروتز موقت
در این مرحله، شما یک پروتز موقت برای آموزشهای اولیه راهرفتن دریافت خواهید کرد. استفاده از این پروتز موقت به شما کمک میکند تا اندام باقیمانده از نظر حجم و شکل تثبیت شود. معمولاً این پروتز برای مدتها و تا زمان التیام عضو و تغییر شکل و اندازه آن در اثر آتروفی عضلانی، استفاده میشود. استفاده از پروتز موقت مزایای بسیاری مانند صرف زمان لازم برای فروکش کردن ورم یا التیام کامل قسمت باقیمانده از پا یا هر عضو قطع شده دیگری دارد، که این زمان حدود شش ماه یا بیشتر طول میکشد. ژل لاینر یا جوراب پروتز برای محافظت از پوست حساس عضو باقیمانده، بین بدن و سوکت پوشیده میشود. عضو باقیمانده هر روز با کاهش تورم کوچکتر میشود و به این ترتیب بیمار میتواند لایههای بیشتری از جوراب را برای جلوگیری از شل نشدن سوکت اضافه کند. در صورتی که سوکت بیش از اندازه شل شود، لازم خواهد بود تا سوکت جدیدی ساخته شود. پایلون (انتقال دهنده وزن از سوکت به پنجه پروتز پا) پروتز موقت عموماً هیچ روکش زیبایی ندارد تا متخصص بهتر و راحتتر بتواند همترازی و هممحوری آن را تنظیم کند. بیماران معمولاً فیزیوتراپی و آموزش راه رفتن را هنگام به پا داشتن پروتز پای مصنوعی موقت شروع میکنند. تعیین محل نقطههای فشار یا سایش روی قسمت باقیمانده عضو در طی این مدت بسیار مهم است. پس از گذراندن این دوره و هنگامی که حجم و شکل باقیمانده اندام شما تثبیت شد، برای نصب پروتز نهایی یا دائمی آماده خواهید بود.
پروتز نهایی
پس از تثبیت حجم و شکل باقیمانده از اندام، فرآیند نصب پروتز دائمی شروع میشود. با توجه به تفاوت در آناتومی هر بیمار، ساخت پروتز یک روش سفارشی است و باید با همکاری متخصص و بیمار، پروتز مناسب برای نیازهای عملکردی و سبک زندگی او تهیه شود. برای قالبگیری سوکت نهایی، احتمالاً از فناوری اسکن لیزر برای تهیه تصاویر نهایی استفاده خواهد شد. سپس، تصاویر بررسی شده و تغییرات ضروری اعمال میشود. ممکن است بخشی از عضو باقیمانده نیز به مداخله بیشتر و قالبگیری نیاز داشته باشد. ارتوپد، بهترین روش را برای ساختن سوکت مناسب بر اساس نیازهای فرد تعیین میکند. در انتخاب اجزاء مناسب، عواملی مانند سازگاری بین بخشها، قیمت پروتز، بیماریهای همراه، مسائل زیباییشناختی، نوع فعالیتها و نظر بیمار مهم هستند.
مراقبت از پروتز پای مصنوعی
طول عمر و سلامت پروتز پا نیازمند مراقبت و نگهداری است که در زیر به برخی از این نکات مراقبتی میپردازیم:
- نظافت پروتز: به طور مرتب پروتز خود را با آب و صابون ملایم تمیز کنید تا اثرات آلودگی و عرق از بین برود. تمام قطعات چرمی را تمیز و خشک نگه دارید. برای پاکسازی از صابون مخصوص چرم استفاده کنید.
- سلامت پروتز: هرگونه علائم ساییدگی و ترکخوردگی یا شلشدگی قطعات را بررسی کنید و در صورت مشاهده هرگونه مشکل با متخصص صحبت کنید.
- محافظت از پوست: پوست خود را مرطوب کنید و در صورت نیاز از جورابهای نرم استفاده کنید. این به کاهش اصطکاک و تحریک کمک می کند.
- پرهیز از آسیبزدن به پروتز: از سمباده، سوهان، چاقو، اره یا انجام هرگونه تعمیر روی پروتز خودداری کنید و انجام این کار را به متخصص فنی بسپارید.
- رعایت دستورالعملها: دستورالعملهای شرکت سازنده و پزشک را رعایت کنید.
قیمت پروتز پای مصنوعی
هزینه و قیمت پروتز پای مصنوعی بسیار متغیر است و به عوامل مختلفی مانند محل قطع عضو (بالای زانو، زیر زانو، لگن) بستگی دارد. همچنین نوع، مواد و قطعات به کار رفته در پروتز نیز در میزان هزینه پروتز تأثیرگذار هستند. شما با یک قیمت مناسب هم میتوانید یک پروتز ساده تهیه کنید، اما نباید انتظار زیبایی یا میزان عملکرد بالا از این پروتزها داشته باشید. بهتر است پروتز پا را با توجه به عملکرد مورد انتظارتان و با مشورت پزشک و ارتوپد فنی تهیه کنید.
نتیجهگیری
در بیمارانی که دچار قطع عضو شدهاند، مسئلهای که حائز اهمیت است، بازگشت عملکرد فرد در زندگی روزمره بدون کمک گرفتن از دیگران است. به دلیل آمار بالای تصادفات در کشور ما و همچنین عوامل دیگر مانند بیماری دیابت و غیره، متأسفانه تعداد زیادی از افراد دچار قطع عضو شده و نیازمند اندامهای مصنوعی هستند. برای همین بسیار مهم است که کیفیت ارائه شده در این وسایل مناسب بوده تا بیمار علاوه بر اینکه توانایی لازم را بتواند به دست آورد، به دلیل استفاده از وسایل کمکی و اندامهای مصنوعی که استاندارد نیستند، دچار مشکل و در نهایت انزوا نشود. در کلینیک ارتوپدی فنی امید، این پروتزها توسط متخصصان باتجربه و با استفاده از روشهای جدید ساخته میشوند به بیمار کمک میکنند تا عملکرد از دست رفته خود را بازیابد. برای گرفتن نوبت با شماره ۰۲۱۸۸۸۰۱۸۰۰ و برای دریافت مشاوره در واتساپ با شماره ۰۹۱۰۷۸۰۳۱۵۵ تماس حاصل فرمایید.
سوالات متداول
آیا استفاده از پروتز پای مصنوعی راحت است؟
راه رفتن و استفاده از پروتز پای مصنوعی میتواند در ابتدا بسیار سخت و طاقتفرسا باشد، اما با گذشت زمان و انجام توانبخشی و فیزیوتراپیهای مناسب میتوان به پروتز عادت کرد و از آن به راحتی استفاده کرد.
آیا هنگام استفاده از پروتز پای مصنوعی درد احساس میشود؟
ممکن است در ابتدا یک درد روانی ناشی از استفاده از پای مصنوعی در فرد حس شود اما این درد ممکن است منشأ خاصی نداشته باشد و کاملاً در اثر تأثیرات روانی قطع عضو یا استفاده از پروتز احساس شود. با انجام توانبخشی و فیزیوتراپی مناسب میتوان این گونه دردها و ناراحتیها مرتبط با پوشیدن پروتز را تا حد ممکن کاهش داد.
آیا با پروتز پای مصنوعی میتوان دوش گرفت و حمام کرد؟
دوشگرفتن و حمامکردن با پروتز به نوع آن بستگی دارد. برخی از پروتزها ضد آب هستند و قابلیت حمامکردن را دارند، اما برخی دیگر ضد آب نیستند و نباید در معرض آب قرار بگیرند. بهتر است در این مورد با پزشک خود مشورت کنید.
آیا میتوان با پروتز پای مصنوعی دوید؟
بله، برخی از انواع پروتزهای پای مصنوعی مخصوصاً برای دویدن ساخته شدهاند. میتوان در زمان مشاوره و انتخاب پروتز این مورد را با پزشک در میان گذاشت تا او بتواند بهترین گزینه را برای انتخاب پای مصنوعی پیشنهاد دهد.
آیا میتوان با پروتز پای مصنوعی پرید؟
بله، پریدن با پروتز پای مصنوعی امکانپذیر است. برخی از پروتزها مانند پروتزهای دینامیک و تیغهای مخصوصاً برای این کار ساخته شدهاند و پریدن را با پای مصنوعی ممکن میکنند.
آیا میتوان با پروتز پای مصنوعی دوچرخه سواری کرد؟
بله، دوچرخهسواری با پروتز پای مصنوعی امکانپذیر است. برخی وسایل جانبی دوچرخهسواری مانند پدالها یا گیرههای مخصوص هم هستند که دوچرخهسواری را برای افراد دارای پروتز آسانتر هم میکنند.
آیا میتوان با پروتز پای مصنوعی رانندگی کرد؟
رانندگی با پروتز پای مصنوعی امکانپذیر است، اما ممکن است که به ملاحظات خاصی برای افزایش امنیت نیاز داشته باشد. استفاده از ماشینهای با دنده اتوماتیک، تنظیم وضعیت صندلی و مشاوره با یک متخصص توانبخشی در این باره، بخشی از کارهایی است که میتوان برای افزایش امنیت هنگام رانندگی انجام داد.
آیا میتوان با پروتز پای مصنوعی گواهینامه گرفت؟
افرادی که پروتز پا یا پای مصنوعی دارند میتوانند در آزمون رانندگی مخصوص افراد دچار نقص عضو شرکت کنند و گواهینامه بگیرند. ممکن است لازم باشد تا این افراد به یک مرکز ارزیابی مراجعه کنند تا تغییرات لازم روی اتومبیل آنها صورت گیرد.
آیا میتوان با پروتز پای مصنوعی ورزش کرد؟
بله، با پروتز پای مصنوعی میتوان حتی به صورت حرفهای نیز ورزش کرد. بسیاری از افراد با وجود اندامهای مصنوعی در طیف گستردهای از فعالیتهای ورزشی مانند دویدن، دوچرخهسواری، بسکتبال و غیره بدون مشکل خاصی شرکت میکنند.
آیا کسی متوجه پروتز پای مصنوعی خواهد شد؟
این به عوامل مختلفی مانند ظاهر پروتز، نوع پروتز و میزان تطابق آن با پای طبیعی بستگی دارد. بهتر است در زمان مشاوره با پزشک و قبل از تهیه پای مصنوعی این موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا او پروتزی با ظاهر طبیعی پای شما تهیه کند.
آیا پروتز پای مصنوعی وزن سنگینی دارد؟
پروتزهای پای مصنوعی با توجه به نوع، مواد و اجزای ساخته شده میتوانند وزن متفاوتی داشته باشند. برخی از پروتزها بسیار سبکوزن هستند و برخی دیگر به دلیل وجود اجزای پیچیده و مواد تشکیلدهنده خاص، وزن سنگینی دارند. اگر سبکوزن بودن پروتز جزئی از دغدغه شماست، آن را با پزشک در میان بگذارید.
آیا میتوان پروتز پای مصنوعی را ارتقا داد یا اجزای آن را تعویض کرد؟
بله، پروتزهای پا را میتوان ارتقا داد و قطعات مختلف را جایگزین کرد. اجزای پروتز پای مصنوعی در مدلهای مختلف موجود هستند و به کاربران اجازه میدهند تا با توجه به نیاز و بودجه خود، اجزاء مورد نظر را انتخاب کنند.
پروتز پای مصنوعی چقدر ماندگاری دارد؟
طول عمر پروتز پای مصنوعی به عوامل مختلفی بستگی دارد. میزان فعالیت و استفاده از پروتز، نوع پروتز، میزان رسیدگی و مراقبت از پروتز در طول عمر آن اثرگذار است. به طور کل پروتزهای پای مصنوعی هر ۳ تا ۵ سال یکبار به اصلاحات و تغییرات اساسی نیاز دارند.
آیا بیمه پروتز پای مصنوعی را پوشش میدهد؟
پوشش بیمه برای پروتز پای مصنوعی به شرکت بیمهکننده و نوع بیمه بستگی دارد. معمولاً تمامی بیمهشدگان به همراه افراد تحت تکفل مشمول خدمات درمانی مربوط به پروتز و وسایل پزشکی میشوند.