درد پا، درد قوزک پا و درد زانو یا ران مشکلی است که بعضی افراد با آن مواجه میشوند و هر یک از آنها را میتوان “درد پا” نامید. در همه موارد، درد پا میتواند در هر نقطهای از بین کشاله ران (درد کشاله ران) و قوزک پا (درد قوزک پا) احساس شود. اما مشکلات باسن و درد کف پا از این تعریف مستثنی میشوند. درد پا میتواند مشابه درد در سایر اعضای بدن باشد و ممکن است شدید، همراه با احساس گرفتگی، بی حسی، سوزن سوزن شدن، خواب رفتن، گز گز، ضعف و درد، مور مور، ناراحتی و سایر موارد مشابه باشد. این درد میتواند حاد (کوتاه مدت) یا مزمن (بلند مدت) باشد و بر اساس شدت آن از سطح ملایم تا شدید طبقهبندی شود.
اعصاب حسی مسئولیت احساس درد در بدن را بر عهده دارند. این اعصاب نسبت به فشارهای بالا، دمای بالا یا پایین و مواد شیمیایی حساس هستند و میتوانند آسیب وارد شده به اعضای بدن را با واکنشهای خود مشخص نمایند.
علائم و نشانهها
علائم و نشانههای این مشکل شامل موارد زیر است:
گرفتگی پا: گرفتگی پا یک مرحله زودگذر پا درد است که معمولاً برای چند دقیقه ادامه دارد. در این حالت معمولاً قسمت پایین پشت ساق پا دچار گرفتگی شده و از کنترل خارج شود. احساس گرفتگی معمولاً در شب و در افراد مسن مشاهده میشود و تقریبا یک سوم افراد بالای 60 سال از این مشکل رنج میبرند.
لنگیدن: درد پا در نتیجه تصلب شراین (ضخیم و سخت شدن دیواره سرخرگ) را می توان با لنگیدن یکباره یا لنگیدن متناوب فرد مشاهده کرد. سایر اصطلاحهایی که برای این مشکل در پزشکی استفاده میشود شامل موارد زیر است: بیماری شریانی محیطی، بیماری انسداد شریانی محیطی یا بیماری عروقی محیطی. در این شرایط فرآیند خون رسانی به عضلات پا دچار محدودیت میشود. گرفتگی باعث ایجاد پا درد به صورتی میشود که در حالت عادی دارای ویژگیهای زیر است:
- دردی مشابه گرفتگی عضلات در زمان ورزش یا فعالیت احساس میشود.
- این گرفتگی به طور مداوم پس از طی مسافت مشخصی شروع میشود.
- درد معمولاً در ناحیه ماهیچه پا است و با استراحت کردن پس از 10 دقیقه بهبود پیدا میکند.
در بسیاری از موارد گرفتگی عضلات به این صورت نیست و علائم معمول را ندارد. در این حالت گرفتگی، باعث ایجاد دردی میشود که موضعی نیست و این نوع پا درد احتمالاً در ناحیه ران یا باسن احساس میشود.
علت
علت پا درد را میتوان صدمهها و آسیبهای وارد شده به خاطر انجام فعالیتهای ورزشی یا به خاطر تصادف دانست که در اصطلاح به این آسیبها جراحت گفته میشود. با وجودی که دلایل ایجاد آسیب در این حالت مشخص است و درمانهای مورد نیاز برای آن با توجه به جراحت ایجاد شده انجام میشود، این مطلب به دنبال بررسی درد پای ناشی از آسیبهای وارد شده به پا نیست. فعالیتهای ورزشی همچنین میتواند باعث آسیبهایی شود که تاثیر آنها بلافاصله مشخص نمیشود.
دویدن زیاد میتواند از علت درد پا باشد. در حدود نیمی از دوندگان مسافت بیش از سه کیلومتر را می دوند. این مسافت معمولاً برای آموزش دویدن در مسافتهای طولانی به طور منظم استفاده میشود و باعث ایجاد آسیبهای احتمالی در ناحیه پا میشود. سه حوزه میتواند علت پا درد را مشخص کند که عبارتند از:
- دلایل عصبی درد پا شامل:
- اختلالات عصبی
- سندروم پای بی قرار
- گیر افتادن اعصاب
- درد عصب سیاتیک
- مشکلات اسکلتی عضلانی شامل:
- آرتروز، که میتواند بر مفاصل ران، زانو یا قوزک تاثیر گذارد
- کشیدگی عضلات، تاندون یا غضروف به خاطر آسیبهای ورزشی
- گرفتگی و درد پا در شب
- سندروم کمپارتمان مزمن
- سندروم استرسی در سطح داخلی ساق پا
- شکستگی ناشی از فشار
- انحراف اندام های تحتانی همچون زانوی ضربدری، زانوی پرانتزی، چرخش مچ پا، اختلالات راه رفتن (راه رفتن روی پنجه پا و با پنجه به داخل) و…
- پا درد ناشی از مشکلات خون رسانی (مربوط به رگهای خونی) شامل:
- لنگیدن متناوب به خاطر بیماری عروقی محیطی (PVD) یا بیماری شریانی محیطی (PAD)
- ترومبوز ورید عمقی (لخته خون)
درمان
درمان
درمان درد ساق پا ، بی حسی ضعف رفتن یا گزگز پا و ساق پا بستگی به نتایج تشخیص متخصص طب فیزیکی و توان بخشی از علت بیماری دارد
در ادامه انواع روش های درمان پا درد ذکر شده است.
بریس، کفی طبی (ارتز)
برای کمک به مشکل کف پای صاف میتوان از یک کفی طبی محافظ در داخل کفش استفاده کرد که این لایه طبی میتواند درد پا را کاهش دهد. بریس قوزک پا نیز میتواند به کاهش پا درد کمک کند. محافظ پاشنه نیز میتواند برای افزایش حمایت و کمک به پیشگیری از پیچ خوردن قوزک پا استفاده شود. بالش پاشنه نیز میتواند تاثیر ضربههای وارد شده به پاشنه را جذب کند و فشار وارد شده بر پاشنه و قوزک پا را در زمان راه رفتن یا دویدن کاهش دهد و درنتیجه از درد در پاشنه پا جلوگیری نماید. نوع کفی طبی یا ارتز قابل استفاده برای شما با تشخیص پزشک با توجه به مشکل ایجاد شده و علتهای احتمالی مشاهده آن و نیز شکل پا مشخص میشود. در بعضی موارد، پزشک ممکن است استفاده از صفحه یا پد محافظ مخصوص را برای بیمار تجویز کند و در سایر موارد ممکن است نیاز به اصلاح کفش بیمار وجود داشته باشد.
در کلینیک ارتوپدی فنی امید، بررسی دقیق بیومکانیکال با استفاده از اسکن فشاری پا صورت می گیرد. با استفاده از این تکنولوژی نقاط کم فشار، پرفشار و نوع انحرافات مشخص می شود، سپس با توجه به اطلاعات به دست آمده اقدام به ساخت کفی و کفش طبی مخصوص بیمار می کنند.علاوه بر این در کلینیک ارتوپدی فنی امید پای بیمار توسط اسکن مورد ارزیابی بیومکانیکی قرار می گیرد و فایل کف پا در نرم افزار مخصوصی طراحی می شود و کفی طبی با استفاده از دستگاه تراش کامپیوتری ساخته می شود. این روش به ویژه برای بیماران دیابتی به منظور پیشگیری و درمان زخم پای دیابتی موثر می باشد.
از آنجاییکه در بسیاری از مشکلات اسکلتی عضلانی یا اختلالات پا بر روی مفاصل بالاتر مثل زانو و ستون فقرات اثر می گذارد و باعث پا درد می شوند، و یا وضعیت مفاصل بالاتر بر روی پا اثر می گذارد می توان با استفاده از کفی طبی و یا گاها کفش طبی اقدامات درمانی را انجام داد.از جمله مشکلات شایع می توان به راه رفتن روی لبه داخلی و یا خارجی پا –چرخش پنجه به د اخل و یا خارج که در کودکان بیشتر دیده می شود و .. از جمله اختلالات پا و اندام تحتانی می باشد که به کمک کفی طبی و کفش طبی می توان نقش اصلاحی ایجاد کرد و در مواردی مانند آرتروز های زانو که همراه با بد شکلی های زانو می باشد و یا در کمر دردها هدف از استفاده از کفی طبی کاهش درد می باشد.
حرکات اصلاحی
حرکات اصلاحی برای درمان درد پا به شرح زیر است، توجه داشته باشید که انجام این تمرینات بایستی با دستور پزشک یا تراپیست صورت گیرد:
تمرین1:
- روبروی یک دیوار ایستاده و پای سالم خود را از محل زانو کمی خم کنید. پای آسیب دیده در این حالت باید راست بوده وعقب تر از پای اسیب دیده قرار دارد (مطابق تصویر بالا). وضعیت قرار گیری پا در این حالت باید به صورتی باشد که پاشنه روی زمین به طور صاف قرار گرفته و انگشتان پا کمی جمع باشد.
- هر دو پاشنه خود را روی زمین به صورت صاف قرار داده و سعی کنید رانهای خود را به سمت دیوار فشار دهید.
- این فشار را برای 30 ثانیه حفظ کنید و سپس برای 30 ثانیه استراحت کنید. این عمل را چند بار تکرار نمایید.
تمرین 2:
- روبروی یک دیوار ایستاده و پای سالم خود را جلوتر قرار داده و کمی آن را از محل زانو خم کنید. پای آسیب دیده خود را پشت پای سالم قرار داده و زانوی آن را خم کنید. انگشتان پا در این حالت باید کمی خم باشند.
- پاشنه هر دو پای خود را روی زمین قرار داده و رانهای خود را به سمت دیوار فشار دهید.
- این فشار را برای مدت 30 ثانیه حفظ کنید و سپس برای مدت 30 ثانیه استراحت کنید. این حرکت را چند بار تکرار نمایید.
تمرین 3:
- بر روی زمین نشسته و هر دو پا را روبروی خود قرار دهید.
- یک حوله را دور پای آسیب دیده خود پیچیده و انتهای آن را در دستان خود بگیرید.
- پای آسیب دیده را مستقیم و صاف نگه داشته و حوله را به سمت خود بکشید.
- این وضعیت را برای 30 ثانیه حفظ کنید و سپس برای 30 ثانیه استراحت نمایید. این حرکت را 3 بار تکرار کنید.
درمان های دیگر
روش هایی که در ادامه ذکر می شوند، روش درمانی نمی باشد و صرفا برای کاهش درد تا زمان مراجعه به پزشک و یا در کنار سایر درمان های ذکر شده در مقاله استفاده می شود.
استفاده از آب گرم و سرد میتواند به کاهش درد پا کمک کند تا زمانی که به پزشک مراجعه شود. آب گرم میتواند جریان خون را تسریع داده و آب سرد میتواند التهاب را کاهش دهد. برای انجام این روش، میتوانید یک ظرف را با آب سرد و یک ظرف دیگر را با آب گرم به دمای قابل تحمل پر کنید. سپس نشسته و پای خود را بهترتیب به مدت سه دقیقه در آب گرم و سپس به مدت 10 ثانیه تا یک دقیقه در آب سرد غوطه ور کنید. این روند را دو یا سه بار تکرار کنید و سپس پاهای خود را با آب سرد بشویید. یک روش دیگر این است که از یک پد گرم و یک بسته یخ بهطور متناوب برای 10 دقیقه استفاده کنید تا درد پا کاهش یابد.
همچنین، سرکه میتواند به کاهش درد پا به دلیل رگ به رگ شدن یا کشیدگی کمک کند. برای استفاده از سرکه، یک ظرف را با آب گرم پر کرده و دو قاشق غذاخوری سرکه به آن اضافه کنید. میتوانید همچنین نمک دریا یا نمک اپسوم را به آب اضافه کنید یا از نمک طعام استفاده کنید. پاهای خود را برای حدود 20 دقیقه در این آب قرار دهید. بهطور متناوب، ترکیبی از مقدار مساوی سرکه و آب را در دو ظرف قرار داده و یک حوله را به ترکیب آب گرم آغشته کرده و دور پاهای خود بپیچید. این روند را با ترکیب آب سرد تکرار کنید. این فرآیند را حداقل سه تا چهار بار در روز انجام دهید تا درد پا کاهش یابد.
پیشگیری
یک تفکر آکادمیک بیان میکند همه آسیبها قابل پیشگیری هستند. اما در دنیای واقعی، تصادفها و برخوردها جزء عادی زندگی روزمره هستند و آسیب نتیجه عادی آن میباشد. با این وجود شما میتوانید از قرار گرفتن در موقعیتهای خاص دوری کنید:
- در زمان انجام مسافرتهای طولانی با اتومبیل، قطار یا هواپیما، سعی کنید هر چند ساعت مقداری قدم بزنید تا به این ترتیب خطر ترومبوز وریدی عمقی را کاهش دهید.
- برای افرادی که با احتمال افتادن مواجه هستند، استفاده از عصا یا واکر میتواند سودمند باشد. علاوه بر این استفاده از کفش مناسب (مانند کفش طبی سفارشی) برای این افراد الزامی است. افتادن معمولاً در شرایطی ایجاد میشود که شکل سطح راه رفتن تغییر کند. برای مثال زمانی که فرد از روی فرش به روی پارکت میرود ممکن است این حالت اتفاق افتد. به این ترتیب برخی از ارزیابیهای محتاطانه میتواند احتمال مواجه شدن با خطر افتادن را کاهش دهد.
- حفظ وزن در سطح مناسب میتواند باعث کاهش فشار بر استخوانها و مفاصل شود و ریسک ابتلا به آرتروز و بیماریهای مربوط به چاقی را کاهش دهد.
- برنامه ورزشی منظم و حفظ یک رژیم غذایی متوازن شامل کلسیم و ویتامین D باعث قوی شدن استخوانها و انعطاف پذیری مفاصل میشود.
- برای افرادی که با مشکلات درمانی بلند مدت مواجه هستند، کنترل مناسب بیماری میتواند نقش موثر در کاهش مشکلات فرد داشته و احتمال مشاهده عوارض مربوط به بیماری را حداقل نماید. این موضوع به طور خاص برای بیماریهایی همچون دیابت، فشار خون بالا، و سطح بالای کلسترول صحیح میباشد. علاوه بر این سیگار کشیدن یکی از عوامل اصلی است که میتواند باعث ابتلا به بیماریهای مربوط به رگهای خونی شود و به همین خاطر باید از آن به طور جدی اجتناب گردد.
پا درد بیماری نسبتا شایعی می باشد، که می تواند همراه با مور مور، گز گز، ضعف رفتن پا و … باشد. این درد ممکن در نواحی مختلف پا از جمله کف پا، ساق پا، زیر زانو و ران باشد. این درد می تواند در شب مانند درد پا ناشی از گرفتگی عضلات و ییا در صبح مانند درد ناشی از آرتروز زانو بیشتر شود. پا درد در بارداری می تواند به دلیل اضافه وزن مادر باشد، اما برای اطمینان بهتر است به پزشک مراجعه شود. یکی از علت های پا درد مشکلات ساختاری می باشد، یک راه برای این مشکل استفاده از کفی و کفش طبی سفارشی است، برای این منظور می توان از ارزیابی بیومکانیکال با استفاده از اسکن فشاری و اسکن ستون فقرات استفاده کرد. فیزیوتراپی و انجام حرکات اصلاحی زیر نظر فیزیوتراپ می تواند یکی از راهکارهای موثر در این زمینه باشد.