بریس ضایعه نخاعی: کاربرد انواع ارتز برای بیماران آسیب نخاع

وسایل ارتوپدی که معمولا تحت عنوان بریس از آنها یاد می‌شود وسایلی هستند که در قسمت خارجی بدن مورد استفاده قرار می‌گیرند و هدف از کاربرد آنها اصلاح مشکلات عملکردی و ساختاری سیستم اسکلتی و عصبی عضلانی می‌باشد. این وسایل به منظور محافظت از اندام فوقانی یا تحتانی که دچار فلج شده اند، بهبود عملکرد مفاصل یا اصلاح مطابقت دست و پا، مفاصل یا سیستم اسکلتی مورد استفاده قرار می‌‌گیرند. با توجه به سطح آسیب دیدگی و توصیه پزشک استفاده از بریس پس از آسیب دیدگی طناب نخاعی ضرورت پیدا می‌کند.

علت ضایعه نخاعی

تصادف با موتور سیکلت شایع‌ ترین علت بروز ضایعه نخاعی در افراد جوان محسوب می‌‌شود و افرادی که ۶۵ سال به بالا سن دارند به علت سقوط از ارتفاع یا زمین خوردن دچار این اختلال خواهند شد. خشونت و فعالیت‌های ورزشی و تفریحی در زمره سایر علل بروز ضایعه نخاعی قرار دارد. حدود نیمی از موارد ضایعه نخاعی در افرادی که ۱۶ تا ۳۰ سال سن دارند به وجود می‌‌آید که حدود ۸۰ درصد از این بیماران را آقایان تشکیل می‌دهند. حدود ۹۰ درصد از ضایعات نخاعی مرتبط با ورزش در آقایان به وجود می‌آید.

علائم و نشانه‌های ضایعه نخاعی چیست؟

ضایعه نخاعی کامل

ضایعه نخاعی کامل می‌تواند باعث از دست دادن عملکرد حسی و حرکتی در ناحیه آسیب دیده شود. تقریباً ۵۰ درصد از موارد ضایعات نخاعی به این گونه هستند. این نوع ضایعه باعث می‌شود که هر دو طرف بدن به طور یکسان درگیر شوند. در حالت‌های کامل ضایعه نخاعی، قطعی در طناب نخاعی به‌ندرت رخ می‌دهد. از دست دادن توانایی عملکردی ممکن است به دلیل کبودی و خونریزی در طناب نخاعی یا اختلال در خونرسانی به ناحیه آسیب دیده اتفاق بیفتد.

ضایعه نخاعی ناقص

در ضایعه نخاعی ناقص برخی از عملکردهای زیر سطح آسیب دیده باقی می‌ماند. فردی که دچار آسیب دیدگی ناقص شده است ممکن است بتواند یک دست یا پای خود را نسبت به پای دیگر بیشتر بالا بیاورد یا آنکه عملکرد یک طرف از بدن او در مقایسه با سمت دیگر بیشتر باشد. ضایعه نخاعی با توجه به شدت آسیب دیدگی به چند دسته تقسیم می‌شود که به شرح زیر می‌باشند:

• ضایعه نخاعی نوع A به آسیب دیدگی کامل طناب نخاعی گفته می‌‌شود که بیمار توانایی عملکردی یا حسی خود را از دست خواهد داد.
• ضایعه نخاعی نوع B به آسیب دیدگی ناکامل سیستم حسی گفته می‌‌شود که بیمار توانایی عملکردی خود را به صورت کامل از دست می‌‌دهد.
• ضایعه نخاعی نوع C به آسیب دیدگی ناکامل سیستم حرکتی گفته می‌‌شود که بیمار مقدار کمی توانایی حرکتی دارد اما نیمی از عضلات او توانایی عملکردی خود را از دست داده ‌اند.
• ضایعه نخاعی نوع D به آسیب دیدگی ناکامل سیستم حرکتی گفته می‌‌شود که عضلات توانایی حرکتی خود را تا حدودی حفظ کرده ‌اند.
• ضایعه نخاعی نوع E  طبیعی است.

 هرچه شدت آسیب نخاع بیشتر باشد شانس بهبودی کاهش خواهد یافت.

ضربه به نخاع

همواره وجود احتمال ضربه به نخاع، می‌تواند باعث بروز نقص عملکردی موقت در طناب نخاعی شود که طی یک یا دو روز بهبود پیدا می‌کند، سرخوردگی ورزشکاران، به ویژه فوتبالیست‌ها، آنها را در معرض خطر وارد شدن ضربه به نخاع قرار می‌دهد. این اختلال می‌تواند علائم و نشانه‌های نورولوژیکی از قبیل بی حسی، سوزن سوزن شدن، احساس شوک الکتریکی یا سوزش دست و پا را به همراه داشته باشد.

آسیب دیدگی باز یا نفوذ کننده در نخاع یا طناب نخاعی، به ویژه ناشی از وارد شدن گلوله به بدن، می‌تواند به شکل‌های مختلفی بیمار را به چالش کشاند. در اکثر موارد آسیب دیدگی ناشی از وارد شدن گلوله به نخاع، گلوله از موقعیت خود جابه‌جا نمی‌شود و باعث آسیب دیدگی سایر نقاط نمی‌شود. بنابراین، بیمار نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارد و باید به مدت چند هفته یا چند ماه از بریس مخصوص استفاده کند تا مهره‌هایی که به علت وارد شدن گلوله دچار شکستگی شده اند، بهبود یابند.

در اکثر موارد، انجام عمل جراحی برای خارج کردن گلوله، مزایای زیادی ندارد و ممکن است ریسک بروز عوارض جانبی دیگر از قبیل عفونت، نشت مایع مغزی نخاعی و خونریزی را افزایش دهد. با این حال، در برخی موارد انجام جراحی برای خارج کردن گلوله و جراحی رفع فشار یا فیوژن، با هدف بهبود حال بیمار، ضروری خواهد بود.

مزایای بریس ضایعه نخاعی

افرادی که دچار ضایعه نخاعی هستند در هنگام راه رفتن با وسایل کمکی دچار برخی محدودیت‌ها خواهند شد. این بیماران در هنگام راه رفتن انرژی بسیار زیادی صرف می‌کنند و فشار بسیار بیشتری به مفاصل اندام فوقانی آنها وارد می‌گردد به همین دلیل این بیماران تمایلی به استفاده از ارتوز ندارند. وسایل و تجهیزات مختلفی طراحی شده است که به این گروه از بیماران کمک می‌کند تا بتوانند از محدودیت حرکتی خود بکاهند که این وسایل عبارتند از ارتوزهای مکانیکی، ارتوز هیبریدی و ارتوز الکتریکی. این وسایل به نحوی طراحی شده اند که مشکلات مرتبط با ایستادن و راه رفتن را برطرف کنند اما نکات مهم دیگری نیز وجود دارد که باید به آنها توجه کرد به عنوان مثال سایز و وزن ارتوز، سهولت استفاده و مواردی از این قبیل در انتخاب ارتوز نقش مهمی را ایفا می‌کنند. بریس با مزایای متعددی همراه است که برخی از آنها به شرح زیر می‌باشند:

• از مفاصل ضعیف محافظت می‌کند، از چرخش و کشیدگی زانو به سمت عقب جلوگیری می‌کند، به حفظ عملکرد مفصل و دامنه حرکات آن کمک می‌‌کند و با نگه داشتن مفاصل در بهترین حالت ممکن به شما برای درست راه رفتن کمک می‌کند.
• با صاف نگه داشتن زانو و رفع فشار از روی پاها و انگشتان پا روی زمین خوردن را به حداقل می‌رساند.
• سرعت راه رفتن شما را افزایش می‌دهد و باعث می‌شود بتوانید مسافت بیشتری را طی کنید.

انواع بریس دست برای ضایعه نخاعی

هدف از طراحی اسپلینت کمک به آن دسته از افرادی است که به قدرت و توانایی عملکردی مچ و دست آنها کاهش پیدا کرده است. استفاده از اسپلینت اندام فوقانی می‌‌تواند به افزایش توانایی عملکردی، پیشگیری از بدشکلی عضو، بهبود قدرت عضلانی و افزایش مطابقت مفاصل کمک کند. اسپلینت ابزاری است که از مواد ترموپلاستیک ساخته می‌‌شود و سپس قالب گیری شده و به منظور کمک به عملکرد حرکتی بیماران ارائه می‌شود. ممکن است پزشک به بیمار خود توصیه کند در طول روز و شب از اسپلینت استفاده نماید یا آنکه در طول روز و فقط برای انجام دادن برخی کارهای خاص از قبیل غذاخوردن از آن استفاده کند. اسپلینت به دو صورت ایستا و پویا وجود دارد.

بریس ایستا

منظور از بریس ایستا، بریسی است که فاقد توانایی حرکتی است و برای انجام یک فعالیت عملکردی خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بریس پویا

بریس عملکردی شامل بریس مخصوص نوشتن، بریس مخصوص تایپ کردن و بریس محافظ مچ می‌باشد. بریس مخصوص استراحت به نحوی طراحی شده که بیمار در هنگام خواب از آن استفاده کند تا ساختار و موقعیت صحیح دست را حفظ نماید. استفاده منظم از این نوع گریس باعث بهبود ظاهر دست و محافظت بیشتر از عملکرد تاندون و انجام دادن برخی حرکات خاص خواهد شد. این نوع بریس شامل استراحت مخصوص ستون فقرات. دستکش مخصوص بوکس، و دستکش مخصوص کف دست و پشت دست می‌باشد.

انواع بریس پا برای ضایعه نخاعی

به طور کلی بریس پا دارای مکانیسم کلی و می‌باشد که به بیماران ضایعه نخاعی به منظور راه رفتن بهتر کمک می‌کند. این نوع بریس عبارت است از ارتوز مکانیکی، ارتوز هیبریدی و ارتوز الکتریکی.

ارتوز مکانیکی

ارتوز مکانیکی به سه مقوله تقسیم شده است که عبارتند از ارتروز لگن – زانو – مچ پا – کف پا، ارتوز مخصوص حرکات رفت و برگشتی، و ارتوز واسطه می‌انی.

ارتروز لگن – زانو – مچ پا – کف پا

در ارتروز لگن – زانو – مچ پا – کف پا از یک فصل ساده لگن با یک درجه توانایی آزادی عمل استفاده می‌شود. بیمارانی که به علت ضایعه نخاعی توانایی عملکردی خود را از دست داده اند می‌توانند از این نوع ارتوز برای راه رفتن استفاده کنند. به این ترتیب آنها در هنگام راه رفتن انرژی کمتری مصرف خواهند کرد و عملکرد حرکتی آنها افزایش خواهد یافت.

ارتوز مخصوص حرکات رفت و برگشتی

هدف از کاربرد این نوع ارتوز به حرکت درآوردن اندام تحتانی می‌باشد. همچنین کشیده شدن لگن در یک سمت باعث چرخش لگن در سمت دیگر خواهد شد. استفاده از این نوع بریس باعث می‌شود بیمار بتواند بدون نیاز به کمک دیگران راه برود و استقلال بیشتری داشته باشد. اما این بیماران می‌توانند بدون کمک دیگران بایستند. همچنین راه رفتن در سراشیبی و سرازیری نیز برای بیماران ضایعه نخاعی دشوار می‌باشد که به منظور رفع این مشکل باید مفاصل لگن در این ارتوز دارای دو سیستم قفل کننده مشروط باشند: سیستم اول باید بتواند در حالت کشش کامل به قفل کردن بپردازد و سیستم دوم قابلیت قفل شدگی در کشش ۲۰ درجه ناشی از موقعیت اول و در حین راه رفتن در سربالایی و سراشیبی را داشته باشد.

ارتوز واسطه میانی

ارتوز واسطه میانی یک نوع بریس مکانیکی است که برای بهبود توانایی راه رفتن بیماران استفاده می‌شود. این نوع بریس انواع مختلفی دارد که پزشک با توجه به وضعیت بیمار، از آنها استفاده مناسب را توصیه خواهد کرد. این ارتوز بر اساس یک مفصل میانی لگن قرار دارد که امکان حرکت برای مفصل مصنوعی لگن را فراهم می‌کند.

استفاده از ارتوزهای مکانیکی برای بیماران با ضایعات نخاعی، به عنوان یک روش ایده‌آل برای راه رفتن محسوب نمی‌شود. این دیدگاه به مشکلاتی که در هنگام راه رفتن برای این بیماران پیش می‌آید، مرتبط است، از جمله اعمال فشار بیش از حد به مفاصل اندام فوقانی و مصرف انرژی زیاد. برخی محققان ادعا کرده‌اند که استفاده از ارتوزهای مکانیکی برای راه رفتن خسته‌کننده است. امروزه، تلاش برای بهبود ارتوزهای مخصوص بیماران با ضایعات نخاعی ادامه دارد تا این بیماران بتوانند با استفاده از ارتوز، عملکرد بهتری داشته باشند. به همین دلیل، تلاش برای استفاده ترکیبی از ارتوز مکانیکی و ارتوز الکتریکی به منظور بهبود عملکرد و در نظر گرفتن پارامترهای مصرف انرژی نیز در حال انجام است.

ارتوز هیبریدی

ارتوزهای هیبریدی یک نوع ارتوز هستند که به کمک انرژی الکتریکی عملکردی فعال می‌‌شوند. در این روش از انرژی الکتریکی که خارجی به منظور تحریک عضلات فلج استفاده می‌‌شود تا عملکرد آنها بهبود پیدا کند. دو نوع ارتوز هیبریدی وجود دارد که عبارتند از ارتوز هیبریدی که دارای طراحی مکانیکی است و ارتوز هیبریدی که دارای طراحی نوین می‌باشد. اگرچه مزایای متعددی در ارتباط با ارتوزهای هیبریدی عنوان شده است این نوع ارتوز دارای برخی محدودیت‌های عملکردی می‌باشد که عبارتند از خستگی عضلات، سنگین بودن ارتوز و تحت فشار قرار دادن عضلات مجاور.

ارتوز الکتریکی

ارتوز مکانیکی یک نوع دیگر از ارتوز است که به کمک انرژی خارجی فعال می‌شود. ارتوزهای مکانیکی دارای یک ساختار ساده و طراحی کاربر پسند هستند. این نوع ارتوز در سال‌های اخیر پیشرفت چندانی نداشته است زیرا فناوری تولید ارتوزهای مکانیکی بر تحقیق در زمینه توانبخشی و کمک به بهبود توانایی راه رفتن در بیماران ضایعات نخاعی تمرکز کرده است. در حال حاضر تعداد محدودی از این نوع بریس وجود دارد اما شواهد موجود حاکی از افزایش پارامترهای زمانی مکانی در هنگام راه رفتن با این نوع بریس می‌باشد.

مراقبت و پوشیدن بریس

بریس از مواد مختلفی از قبیل فلز، پلاستیک یا فیبر کربن ساخته می‌شود. برخی از انواع بریس به صورت آماده در بازار وجود دارند و برخی دیگر نیز با توجه به نیازهای خاص بیمار طراحی می‌شوند. به این ترتیب می‌‌توان گفت که بریس با توجه به وزن بیمار، توانایی عملکردی و حرکتی اش و شدت ضایعه نخاعی او طراحی می‌شود. در صورتی که بیمار قصد استفاده از بریس را دارد و باید به متخصص ارتوپد یا فیزیوتراپ مراجعه نمایند تا پس از ارزیابی شرایط او بهترین نوع بریس را معرفی کند. اگر شما هم جزو آن دسته از افرادی هستید که به علت ضایعه نخاعی از بریس استفاده می‌کنید باید قبل از استفاده و پس از آن پوست خود را به لحاظ قرمزی یا زخم شدن بررسی کنید. اگر استفاده از بریس باعث شده پوست شما زخم شود یا تحت فشار قرار بگیرد باید به پزشک مراجعه نمایید تا به اصلاح بریس بپردازد سپس مجاز به استفاده از آن خواهید بود.