پاچنبری عارضهای است که باعث چرخش رو به داخل استخوان و بافتهای نرم پا میشود؛ اکثر نوزادانی که با پای چنبری متولد میشوند، با موفقیت به روشهای غیرجراحی درمان میشوند. بااین حال ناهنجاریهای ساختاری درصد اندکی از کودکان، حتی بعد از اتمام دوره درمان به روش پونستی اصلاح نمیشود.
جراح ارتوپد برای درمان این موارد نادر توصیه میکند که عمل جراحی برای اصلاح ساختار استخوانی پا انجام شود. عمل جراحی عموماً برای کودکان دو تا پنج سال توصیه میشود.
جراحی پاچنبری
افزایش طول تاندون آشیل
اگر تاندون آشیل کودک پس از عمل تنوتومی به اندازهای کشیده نشود و رشد نکند و کودک در مقابل درمان مقاومت نشان دهد، پزشک توصیه میکند که عمل افزایش طول تاندون آشیل انجام شود. این عمل به پای کودک اجازه میدهد تا کشیده شود و در موقعیت مناسب رشد کند.
عمل افزایش طول تاندون آشیل در بیمارستان و تحت بیهوشی عمومی انجام میشود. جراح ارتوپد برشهای کوچکی را پشت پای کودک ایجاد میکند تا به تاندون آشیل دسترسی پیدا کند، سپس تاندون را با احتیاط میکشد و میبرد، طول آن را افزایش میدهد و در موقعیت مناسب قرار میدهد. زخم جراحی نیز با یک یا دو بخیه جذبی بسته میشود. این عمل تقریباً یک ساعت طول میکشد و کودک همان روز ترخیص میشود. اکثر کودکان ناراحتی بسیار کمی را حین جراحی تحمل میکنند و در صورتی که بعد از عمل درد داشته باشند، میتوانید به آنها استامینوفن دهید.
پا بلافاصله بعد از جراحی از پنجه تا ران گچ گرفته میشود. پای کودک حداقل چهار هفته یا تا زمانی که پزشک تشخیص بدهد که تاندون آشیل التیام یافته است، باید در گچ باشد. سپس گچ باز میشود و آتلی که کودک بتواند با آن راه برود، به مدت دو هفته دیگر بسته میشود. پزشک در بعضی موارد توصیه میکند که کودک چند هفته بعد از باز کردن آتل از بریس استفاده کند.
جراحی انتقال تاندون
بدشکلی پاچنبری برخی کودکانی که در دوران نوزادی به روش پونستی درمان میشوند، در بازه سنی 3 تا 5 سال به میزانی جزئی عود میکند. والدین متوجه میشوند که پای فرزندشان کمی رو به داخل چرخیده است یا قوس کف پا بسیار زیاد است و کف پا صاف روی زمین قرار نمیگیرد.
این چرخش رو به داخل معمولاً پیآمد پرکاری تاندونی به جز تاندون آشیل است که به اندازه کافی کشیده نشده است تا بدشکلی پا کاملاً اصلاح شود. جراح ارتوپد در این حالت توصیه میکند که جراحی برای انتقال دادن تاندون از یک سمت پا به سمت دیگر انجام شود تا انعطافپذیری پا بیشتر شود و دامنه حرکتی کامل آن برقرار گردد.
این عمل در بیمارستان و تحت بیهوشی عمومی انجام میشود. جراح ارتوپد برشی را ایجاد میکند تا به تاندون تیبیالیس قدامی، که در امتداد قوس داخلی کف پا قرار دارد، دسترسی پیدا کند و بتواند آن را ببرد. سپس جراح تاندون را به سمت دیگر پا زیر پوست انتقال میدهد و با استفاده از دکمه جراحی کوچکی دوباره به استخوانها متصل میکند. موقعیت جدید تاندون اجازه نمیدهد که کودک پایش را رو به داخل بچرخاند. زخم جراحی با بخیههای جذبی بسته میشود. این عمل تقریباً 90 دقیقه زمان میبرد و کودک همان روز ترخیص میشود.
پای کودک بعد از عمل از پنجه تا ران به مدت شش هفته گچ گرفته میشود تا تاندون در موقعیت صحیح جوش بخورد. گچ بعد از شش هفته باز میشود و پزشک عمل جراحی سریعی را در مطب یا بیمارستان انجام میدهد و دکمه نگهدارنده تاندون را برمیدارد. این عمل ساده غالباً نیازی به بیحسی ندارد، اما ممکن است پزشک آمپول بیحسی موضعی را برای اطمینان از راحتی کودک تزریق کند. سپس از پای کودک قالب گرفته میشود تا بریس سفارشی از روی مدل تهیه شده ساخته شود. آماده شدن بریس معمولاً دو هفته زمان میبرد؛ در این مدت پای کودک با گچ کوتاهی بسته میشود.
بعد از این که بریس آماده شد، کودک باید به مدت 6 تا 12 ماه به طور شبانهروزی از آن استفاده کند. شرط موفقیتآمیز بودن جراحی انتقال تاندون این است که بریس در مدت زمان تعیین شده از سوی پزشک بسته شود. بریس در عین حال که محدودیتی را برای حرکت کودک به وجود نمیآورد، پا را در موقعیت صحیح نگه میدارد.
عملهای جراحی برای کودکان بزرگتر
اگر کودک پس از درمان با روش پونستی، هنوز ناهنجاریهای ساختاری در پا داشته باشد یا اگر به عارضههایی مانند اسپینا بیفیدا (مهره شکافدار) یا آرتروگریپوز که میتواند منجر به مشکلات اسکلتی ـ عضلانی در دوران بزرگسالی شود، مبتلا باشد، پزشک توصیه میکند که عمل جراحی ترمیمی صورت گیرد تا موقعیت پا اصلاح شود و تعادل و پایداری کودک بهبود یابد.
جراح ارتوپد بر اساس ارزیابی آناتومی کودک و سابقه پزشکی وی، عمل مناسب را توصیه میکند و با والدین کودک درباره روشهای ممکن جراحی مشورت میکند. در صورت لزوم، عمل استئوتومی پیشنهاد میشود که در آن استخوان پا به گونهای جابهجا و تغییرشکل داده میشود تا نظم و همترازی پا بهبود یابد. همچنین، عمل تثبیت خارجی نیز ممکن است توصیه شود؛ در این عمل، جراح بریس خارجی را با استفاده از سیم و پین روی پا ثابت میکند و بریس هر روز تنظیم میشود تا موقعیت پا به تدریج اصلاح شود.
این عمل جراحی تحت بیهوشی عمومی انجام میشود و بیشتر کودکان باید یک یا چند روز در بیمارستان بستری شوند تا جراح بر روند بهبود آنها نظارت داشته باشد. برنامه مراقبت بعد از جراحی برای هر کودک بر اساس شرایط و وضعیت سلامتی و سن وی و نوع عمل انجامشده تهیه میشود؛ این برنامه معمولاً شامل فیزیوتراپی نیز میشود.
سوالات متداول
علت بدشکلی پاچنبری چیست؟
پاچنبری عمدتاً عارضهای ایدیوپاتیک است، یعنی علت آن مشخص نیست. پزشکان بر این باورند که عاملهای ژنتیکی در بروز این بدشکلی نقش دارد و ژنهای خاصی نیز عامل بروز این عارضه دانسته شده است؛ اما برای تایید این فرضیهها باید پژوهشهای بیشتری انجام شود. درهر حال به نظر میرسد که پاچنبری ارثی باشد. موقعیت جنین در رحم علت پاچنبری نیست.
علائم پاچنبری کدام است؟
هنگامی که بدشکلی پاچنبری ایجاد میشود، تاندونهای داخل پا کوتاه میشوند، استخوانها شکل غیرعادی میگیرند و تاندون آشیل سفت میشود. اگر این مشکل به خوبی درمان نشود، ممکن است بیمار به سمت داخل پا یا مچ پا راه بروید.
علائم زیر معمولاً در نوزادان مبتلا به بدشکلی پاچنبری دیده میشود:
- پا به سمت داخل و پایین چرخیده است.
- گودی کف پا بسیار زیاد است و پاشنه به سمت داخل چرخیده است.
- در موارد شدید، پا به نظر میرسد که سر و ته دارد.
- عضلات ساق پا معمولاً به اندازه کافی رشد نکردهاند.
- اگر فقط یک پا درگیر باشد، پای مبتلا معمولاً کوتاهتر از پای دیگر است، به ویژه در ناحیه پاشنه.
پاچنبری چه عوارضی را به دنبال دارد؟
اگر بدشکلی پاچنبری به خوبی درمان شود، معمولاً برای کودک مشکلی ایجاد نمیشود و او میتواند مانند بقیه همسن وسالانش بازی کند و حرکت کند. اما اگر این مشکل درمان نشود، کودک ممکن است با عوارض متعددی مواجه شود. این مشکل میتواند مشکلات حرکتی درازمدتی را برای کودک ایجاد کند و باعث شود که با سختی بتواند راه برود.