پروتز زیر زانو :انواع ،ساخت و راه رفتن بعد از پروتز پا زیر زانو

آیا قسمتی از مفصل مچ پا یا پایتان را از دست داده‌اید؟ با این حال، زانوی شما هنوز سالم است؟ در این صورت، شما می‌توانید با استفاده از زانوی خود، به راحتی حرکت کنید و به زندگی خود ادامه دهید. راه رفتن و پله‌ها را تنها با استفاده از زانوی خود انجام دادن، به مراتب راحت‌تر از استفاده از پروتز زانو است. عضلات داخل ران با هم هماهنگی دارند و در هنگام انجام فعالیت‌های جسمانی، به کنترل و قدرت حرکات زانوی شما می‌پردازند. پروتز زیر زانو می‌تواند به بهبود عملکرد پا که از زیر زانو قطع شده است کمک کند. یک پروتز معمولی شامل رابط، سوکت، سیستم تعلیق، پروتز پا و ارتباط بین سوکت و پا است.

در سال‌های اخیر، فناوری‌های نوین در طراحی و ساخت پروتزهای زیر زانو به کار گرفته شده‌اند. استفاده از پردازشگرهای پیشرفته، سیستم‌های تعلیق هوشمند و سنسورهای دقیق باعث بهبود هماهنگی حرکتی، افزایش پایداری و کاهش انرژی مصرفی در راه رفتن بیماران شده است.

نگهداری صحیح از پروتز زیر زانو با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین نقش مهمی در افزایش عمر مفید دستگاه دارد. استفاده از سوکت‌های با پوشش‌های نرم و سیستم‌های تعلیق مقاوم، همراه با رعایت دقیق دستورالعمل‌های نظافتی، از بروز مشکلات و دردهای احتمالی جلوگیری کرده و عملکرد پروتز را بهبود می‌بخشد.

علل پروتز زیر زانو 

 قطع عضو زیر زانو یک روش جراحی است که با هدف جدا کردن اندام تحتانی از زیر زانو انجام می‌شود زیرا این ناحیه به شدت آسیب دیده یا دچار بیماری شده است. گاهی اوقات تروما نیز می‌‌تواند دلیلی برای قطع عضو باشد. در اکثر موارد قطع پا از زیر زانو به علت بیماری عروق محیطی یا مشکلات مربوط به گردش خون انجام می‌شود. گردش نامناسب خون باعث می‌‌شود که در روند بهبود و واکنش سیستم ایمنی بدن به آسیب ایجاد شده اختلال ایجاد شود و در نتیجه پا زخم می‌‌شود که به راحتی بهبود پیدا نمی‌کند و احتمال بروز عفونت و انتشار آن به استخوان و به خطر افتادن زندگی فرد افزایش خواهد یافت. در این شرایط قطع عضو با هدف تخلیه بافت بیمار و جلوگیری از انتشار بیشتر عفونت انجام می‌شود. بیماری‌های زیر باعث می‌شوند که نیاز به پروتز زیر زانو افزایش پیدا کند:

• دیابت
• عفونت
• زخم پا
• تومور

 معمولاً قطع پا توسط جراح ارتوپد یا جراح عروق انجام می‌شود و بخش بیمار آسیب دیده پا برداشته می‌شود اما تا حد امکان بخش سالم آن حفظ خواهد شد. جراح به شکل ‌دهی عضو باقیمانده می‌پردازد تا بیمار بتواند پس از جراحی و گذراندن دوران بهبود متقاضی استفاده از پروتز مصنوعی باشد. پزشکی اقدامات مراقبتی لازم را انجام می‌دهد تا اطمینان حاصل کنند که عضو باقی مانده خیلی کوتاه یا بلند نیست و می‌‌تواند با پروتز مصنوعی مطابقت داشته باشد. در این نوع عمل‌های جراحی پزشک با متخصص ساخت پروتز مشورت می‌‌کند تا درباره اندازه مناسب برای عضو باقی مانده به منظور مطابقت بهتر با پروتز اطمینان حاصل کند.

 سفارش پروتز مصنوعی زیر زانو 

بیماری که دچار قطع عضو از زیر زانو شده است در ابتدا از پروتز آماده استفاده می‌‌کنند که به نحوی طراحی شده که قوی و محکم باشد و نسبتاً مطابقت پذیری بالایی داشته باشد. بیمار باید در چند ماه اول پس از عمل از این نوع پروتز استفاده کند زیرا حجم عضو باقی مانده کاهش پیدا می‌کند به همین دلیل باید بیمار صبر کند تا پا به شکل نهایی خود در بیاید. در صورت لزوم پزشک به تجویز پروتز نهایی خواهد پرداخت. مهم ترین اجزای پروتز اندام تحتانی شامل سوکت، سیستم تعلیق، مجموعه پا و مچ مجموعه زانو و سایر اجزای پا است.

 ساختار سوکت زیر زانو 

سوکت مخصوص اتصال به تاندون کشکک، با یک زاویه به سمت داخل طراحی شده است که از رباط کشکک به عنوان یک سطح برای تحمل نسبی وزن بدن استفاده می‌کند. این سوکت به طور کامل با کشکک تماس دارد و به وسیله نقاطی که در عضو باقی مانده توانایی تحمل فشار را دارند، به توزیع وزن بدن می‌پردازد. هدف اصلی از طراحی این سوکت، تحمل فشار را به طور یکسان تقسیم کرده و فقط به نقاط حساس پا فشار وارد نشود.

سایر اجزای سوکت شامل سوکت منعطف داخلی با صفحه سخت خارجی است. این صفحه سخت از نقاطی که توانایی تحمل فشار را دارند، محافظت می‌کند و سوکت انعطاف پذیر داخلی از نقاط حساس به فشار محافظت می‌کند. همچنین، می‌توان از قطعات نرم استفاده کرد و آنها را درون سوکت قرار داد تا به عنوان یک محافظ بین سوکت و عضو باقی مانده عمل کنند. لایه‌های داخلی انعطاف پذیر از قبیل سیلیکون یا سایر ترکیبات به عنوان محافظ بین پوست و سوکت عمل می‌کنند.

استفاده از سوکت‌های مختلف، برای ایجاد تناسب بهتر با پای بیمار، توصیه می‌شود زیرا همواره احتمال کاهش حجم پای بیمار وجود دارد. این سوکت مخصوص به نحوی طراحی شده است که فشاری که به سطح عضو باقیمانده وارد می‌شود، را به طور یکسان تقسیم کند و فقط به نقاط حساس پا فشار وارد نشود. با استفاده از این سوکت مخصوص، بیماران می‌توانند به راحتی حرکت کنند و در برخورد با سطوح ناهموار، تعادل و پایداری بیشتری داشته باشند.

 سیستم تعلیق در پروتز زیر زانو 

• استفاده از یک بند مخصوص که به عنوان تعلیق کمکی عمل کند می‌‌تواند در بیمارانی که بخش کوچکی از پای آنها باقی مانده است مفید باشد.
• در یک روش دیگر می‌توان سیستم تعلیق را از طریق سیستم تعلیق قفل پین طراحی نمود. این نوع سیستم تعلیق می‌‌تواند یک تناسب بسیار ایمن را به وجود بیاورد اما احتمال حرکت کردن بافت نرم اندام تحتانی در هنگام راه رفتن وجود دارد و می‌تواند باعث بروز درد و ناراحتی و تغییرات شدید پوستی شود.
• ساکشن نیز معمولاً برای تعلیق مورد استفاده قرار می‌‌گیرد که اغلب از طریقه یک سوپاپ یک طرفه یا پمپ وکیوم الکتریکی محقق می‌شود. وکیوم تعلیق باعث کاهش حرکت عضو باقیمانده می‌‌شود و دیگر بیمار دچار درد نخواهد شد. در هریک از این سیستم‌ها بیمار باید یک روکش تعلیق را روی قسمت فوقانی سوکت و روی زانو و ران بپوشد تا از زانوی او محافظت شود ساکشن باعث می‌شود که تناسب خوبی ایجاد شود اما با حفره‌های کوچکی که در روکش وجود دارد سازگاری پیدا می‌کند. این روکش معلق باعث افزایش حجم پشت زانو به ویژه در موقعیتی که زانو می‌چرخد خواهد شد. در یک روش دیگر از پوشش مخصوص که دارای چندین حلقه هم مرکز است برای بستن پروتز استفاده می‌شود و دیگر نیازی به استفاده از روکش تعلیق اضافی نخواهد بود.
• تعلیق بالا لقمه ای شامل احاطه کردن اپی کندیل میانی و جانبی استخوان ران توسط سوکت است که در بیمارانی که بخش کوچکی از پای آنها باقی مانده است می‌تواند پایداری بهتری را به وجود بیاورد. یک مدل قدیمی نیز وجود دارد که شامل یک بند مخصوص اتصال ران به مفاصل اطراف است و توسط افرادی که مدت طولانی از پروتز خود استفاده می‌کنند و این مدل را ترجیح می‌دهند تهیه می‌شود. بیمارانی که به علت برهم خوردن ساختار رباط‌های زانو دچار مشکل هستند و توانایی حرکتی آنها مختل شده است نیز از این مدل استفاده می‌کنند.

 طراحی سوکت زیر زانو 

• سوکت چهارگوش یک مدل قدیمی از سوکت است که نسبتاً از قسمت جلو و عقب باریک است و دارای یک پوسته خلفی است که به تحمل وزن کمک می‌کند.
• سوکت بازدارنده استخوان ورک بیضی شکل است و ابعاد آن از قسمت میانی کوچک تر است و دیواره میانی و پشتی آن، استخوان ورکی را می‌پوشاند. هنگامی‌ که این نوع سوکت را با سوکت چهارگوش مقایسه می‌کنیم متوجه می‌شویم که این نوع سوکت به طور یکسان به توزیع فشار می‌پردازد. این سوکت انواع مختلفی دارد که عبارتند از سوکت منعطف داخلی با ساختار سفت و محکم.

 سیستم تعلیق زیر زانو

 ساکشن یک بخش رایج در سیستم تعلیق زیر زانو است که از سوپاپ یک طرفه و حلقه‌های هم مرکز استفاده می‌کند. سیستم تعلیق دیستال که شامل پین است یک گزینه انتخابی دیگر محسوب می‌شود. بند مخصوص لگن به عنوان سیستم تعلیق اولیه یا تعلیق کمکی در برخی از بیماران استفاده می‌شود.

 پروتز زانو 

• پروتز زانو با قفل دستی در بیماران استفاده می‌‌شود که به پایداری بیشتری نیاز دارند و بیمار باید در هنگام نشستن قفل آن را باز کند.
• پروتز تک محوری زانو فقط در یک محور می‌چرخد و پایداری آن از طریق کنترل دستی که در اختیار بیمار است انجام می‌شود.
• پروتز چند محوری دارای چهار بند است و در هنگام چرخاندن پا می‌چرخند و به بیمار کمک می‌کند تا بتواند پای خود را حرکت دهد. این نوع پروتز باعث به وجود آمدن پایداری بیشتر زانو و کاهش بیرون زدگی زانو در هنگام نشستن می‌شود.
• گزینه‌های مختلفی برای زانویی که از سیستم هیدرولیک و پنوماتیک استفاده می‌کند وجود دارد که در حالت ایستاده یا چرخیدن مقاومت بیشتری را ایجاد می‌کند. این نوع پروتزها مطابق با نیازهای بیمار تنظیم می‌شوند.
• پروتز دارای میکرو پردازشگر کنترلی سیستمی است که از میکرو پردازشگر برای کنترل سیستم پنوماتیک یا هیدرولیک در حرکات چرخشی استفاده می‌کند. این میکرو پردازشگر به جمع ‌آوری اطلاعات می‌‌پردازد و آنها را پردازش می‌‌کند تا زانوی بیمار در شرایط بهتری قرار بگیرد. برخی از آنها به بیمار کمک می‌کنند حالت زانوی خود را تغییر دهد تا با نوع فعالیتی که دارد مطابقت داشته باشد. این نوع پروتز زانو برای بیمارانی که در سطح k3 یا k4 فعال هستند مفید است. برخی از بیمارانی که در سطح k2 فعالیت دارند می‌توانند برای بهبود عملکرد و تعادل خود از این نوع میکرو پردازشگر استفاده کنند.

 پروتز مچ پا به پایین

پروتز پا، که قسمت پاشنه آن سفت است و بدون مچ پای متحرک است، اما هنگامی که پاشنه فشار می‌یابد، باعث تحریک کف پا برای چرخش می‌شود. این نوع پروتز ارزان قیمت و با دوام است و نیاز چندانی به مراقبت و نگهداری ندارد. اما یکی از معایب اصلی آن این است که برای راه رفتن روی سطوح ناهموار مناسب نیست.

پروتز تک محوری دارای مچ پای متحرک در یک جهت است و به پروتز پا کمک می‌کند تعادل بیمار و پایداری زانوی او افزایش پیدا کند. در حالی که پروتز چند محوری امکان حرکت کردن روی سطوح مختلف و جهات متفاوت را فراهم می‌کند تا بیمار بتواند روی سطوح ناهموار نیز راه برود.

پروتز پویا دارای یک ستون است که به ذخیره انرژی در هنگام ایستادن می‌پردازد و سپس این انرژی را در مراحل بعدی آزاد می‌کند. این نوع پروتز پا برای افرادی که دچار قطع عضو هستند اما فعالیت جسمانی بالایی دارند طراحی شده است و برای ورزشکاران بسیار مناسب است.

سایر اجزای پروتز مچ پا شامل یک ضربه گیر عمودی است تا از میزان فشار حاصل از راه رفتن بکاهد و بیمار بتواند در همه جهات راه برود.

پروتز مخصوص قطع عضو از ناحیه ران و لگن، سوکتی است که قسمت نوک مفصل ایلیاک را در بیمارانی که از ناحیه ران دچار قطع عضو هستند می‌پوشاند و معمولا از باند فشاری شکم در این بیماران استفاده می‌شود. این نوع پروتز باید شامل مفصل لگن باشد که می‌تواند یک مفصل گوی و کاسه یا تک محور باشد. این پروتز با ایجاد مطابقت مفصل ران و محور زانو، پایداری و تعادل را برای بیمار ایجاد می‌کند.

 پروتز مخصوص قطع عضو از زانو

 در این نوع قطع عضو استخوان ران حفظ شده است و امکان استفاده از یک بازویی بلند را فراهم می‌کند. طول عملکردی ران زمانی افزایش می‌‌یابد و بلندتر می‌‌شود که پروتز زانو و سوکت به آن اضافه شوند تا بیمار بتواند حرکت کند.

 پروتز سایم و مچ پا 

 در این نوع قطع عضو امکان استفاده از بازویی بلند وجود دارد. در این قطع عضو باید سوکت دارای یک حفره یا مجرای الاستیک باشد تا به خوبی روی عضو باقیمانده قرار بگیرد. انواع مختلفی از این نوع پروتز در مراکز عرضه محصولات پزشکی وجود دارد.

 پروتز قسمتی از پا 

 انواع مختلف قطع عضو به اشکال مختلفی از پروتز نیاز دارند به عنوان مثال پروتز انگشت پا با یا بدون پروتز مچ و پا و استفاده از کفش مخصوص.

 بعد از گذاشتن پروتز پایین زانو

تطبیق با پروتز و توان‌بخشی از عوامل کلیدی موفقیت در استفاده از پروتز زیر زانو محسوب می‌شود. برنامه‌های کاردرمانی و تمرینات فیزیکی منظم، همراه با مشاوره روانشناختی، به بیماران کمک می‌کند تا تعادل، قدرت و اعتماد به نفس خود را بازیابند و به حرکت طبیعی‌تری دست یابند.

 استفاده از پروتز زیر زانو ساده‌ تر از پروتز بالای زانو است زیرا اگر پا از نقاط بالاتر قطع شده باشد بیمار به انرژی بیشتری برای راه رفتن نیاز خواهد داشت. با توجه به نوع فعالیت جسمانی بیمار و آموزش‌های لازم در ارتباط با استفاده از پروتز معمولاً بیمار می‌‌تواند پس از ۴ تا ۱۲ هفته از زمان دریافت پروتز به کمک وسایل کمکی مانند عصا راه برود. اکثر بیماران می‌‌توانند به کمک پروتز مخصوص زیر زانو همانند قبل و بر اساس شرایط جسمانی که دارند و شرایط عضو باقیمانده خود انجام فعالیت‌های روزمره و جسمانی بپردازند و به راحتی بایستند یا بنشینند و راه بروند. آنها همچنین می‌‌توانند بدون مشکل زیاد از پله‌ها بالا و پایین بروند یا روی سطوح ناهموار راه بروند و بدون هیچ گونه مشکلی یا استفاده از وسایل کمکی مسافت زیادی را قدم بزنند. می‌توان از برخی از انواع پروتز در آب نیز استفاده کرد اما بهتر است قبل از استفاده از پروتز در آب با پزشک خود مشورت کنید.